De toren op.

Voor het boek over Jan Kruijer wil ik graag een vergelijking maken tussen de oude en de nieuwe situatie. De oude situatie is een foto van het Schönfeldplein toen de eerste huizen gebouwd werden. De foto is ongeveer in 1932 genomen, ik denk vanaf de toren. Daarom ga ik vandaag voor de tweede keer op stap met Alje. Hij kent niet alleen iedereen, maar het doet ook overal vrijwilligers werk. Onder andere bij de kerk en de toren, die in de zomermaanden vaak open zijn.

We treffen elkaar in de kerk. Rob gaat ook mee. Hij kan mooi fotograferen. Hoe meer mensen foto's maken, hoe groter de kans dat er iets goeds bij zit. We moeten wachten tot Alje tijd heeft. Er zijn andere bezoekers. Dus maak ik wat fotootjes in de kerk. Van het glas in lood en de herdenkingsplaat van de verbouwing door Peters

Dan gaan we naar de toren om de foto na te maken. Onderweg kijken we natuurlijk nog wel even rond. Vooral bij de cellen. Daar treffen we nog een bekende op de muur......

Boven in de toren wordt het zoeken naar de beste manier om het plein te fotograferen en de foto's vergelijken met de oude foto waarvan ik een print meegenomen heb. 

Als we boven in de toren zijn, beginnen de klokken te spelen. Wat een geluid...! De fotograaf die niet bovenin de toren wilde komen, had geluk.

En als we er toch zijn, nog maar een paar andere plaatjes van Winschoten.

Marktpleinkerk

Voormalige LTS

't Rond

Bibliotheek

De foto die we gemaakt hebben verschijnt in het boek van Kruijer op 22 november. Even wachten dus nog.

Met dank aan Rob Rosendahl voor de foto's van Alje en mijzelf. 

Katholieke begraafplaats in foto's

Het boek over Jan Kruijer begint in de laatste fase te komen. De laatste teksten, de laatste foto's en dan dragen we het werk over aan In boekvorm in Assen. Een van de werken van Kruijer staat op de Katholieke begraafplaats in Winschoten. Alje, die iedereen kent, regelde voor ons de toegang. Fasil, die het gras mooi kort houdt door elke 14 dagen met de machine zijn rondje te maken, deed het hek open. Hij was gelijk zo aardig om de kapel een beetje schoon te maken.

De begraafplaats is niet meer in gebruik. De kapel wordt nu gebruikt als stalling voor de maaimachine. Het deel waar de overledenen opgebaard lagen is in twee delen gesplitst en in gebruik als opslagruimte. De ramen zijn dichtgetimmerd. Fasil vertelt dat dat al zo was toen hij er voor het eerst kwam maaien, zes jaar geleden.


Toen ik de begraafplaats op kwam regende het en voelde ik aan de grond de regenbuien van de afgelopen dagen. Dit deed niet af aan de indruk die de plek op me maakte. Oude bomen, het deed me denken aan het thema van de Open Monumentendag dit jaar: Groen van toen, oude graven en stilte. 

Pratend over en kijkend naar de kapel komen we tot de conclusie dat Jan Kruijer zijn naam Jan Beton eer aan doet. De kapel is heel stevig van constructie.

Waarschijnlijk heeft Kruijer zich niet met de beelden bemoeid. Ze zijn gemaakt bij een firma in Haarlem. Fasil wijst me op hun naam aan de zijkant van het beeld.

In de opslagruimte vinden we de baar en een kruis dat waarschijnlijk voor de stoet uitgedragen werd.

We vinden ook glas in lood. Er zijn twee ramen geweest aan de zijkant van de ruimte waar de overledenen werden opgebaard. Het andere glas is zo goed als weg en het lood ligt om elkaar gedrukt in een hoekje. Alje maakt het glas van het andere raam schoon met een doek die Fasil te voorschijn haalt. Een paar minuten later grijpt de regen in. Dit keer zijn we er heel even blij mee. 

 

Alle foto's voor het boek worden gemaakt door Gerrit Dopper en Ruud Ugen. Vanmorgen is Ruud gekomen om de foto's te maken. Ik vind het tijd om dit maar even vast te leggen. Geen slechte foto, al zeg ik het zelf. Ruud?

Alje wijst ons op een bijzonder graf. De man en de vrouw liggen niet naast elkaar maar achter elkaar, vermoedelijk met de hoofden naar elkaar toe. We vragen ons af of dit een katholieke manier van begraven is, maar weten er onvoldoende van.

Onderweg terug naar de uitgang valt mijn oog op dit prachtige graf uit de jaren '50. Het is van een jonge moeder.

Als we klaar zijn, gaat de maaimachine weer terug in de kapel.

Ruud gaat naar de katholieke pastorie om daar foto's te maken. Alje en ik bespreken onze aktie van morgen. Dan ga ik de toren van Winschoten op om een foto te maken van het Schönfeldplein. Zo brengt een boek over een architect me weer op plekken waar in anders nooit zou komen. Het doet me denken aan de 'spelende vrouw' uit de Grote meneer Cactusshow want mijn werk is zo nu en dan bijna niet te onderscheiden van hobby, vakantie of spel. 

Met nog één blik achterom verlaat ik de begraafplaats om terug te gaan naar mijn 'speeltuin'

Uit het leescafé van het CHC

De zomer is begonnen. Het is vandaag een heerlijk warme dag. De klokken van de toren worden weelderig bespeeld, zoals iedere donderdagmiddag. En ik dacht dat de beiaardier wegbezuinigd was? Misschien nu nog niet. Ik vind het prima. Het is al vier jaar elke donderdag raak. Ik heb het hele oeuvre van de Beatles langs horen komen en vorig jaar rond Pasen klonk de Mattheus over Winschoten. Verder wordt het langzaam stil. De vakanties beginnen ook. De vrijwilligers zijn zo nu en dan een weekje weg, hebben dagjes uit of andere verplichtingen. Zo stond in vanmiddag ineens rustig te neuzen in de boekenkast. Even een momentje.

De kast is in de afgelopen jaren steeds voller geworden. We hebben van alles gekregen en zo nu en dan iets gekocht. De komende weken ga ik daar zo nu en dan een boek uit halen om er iets over te schrijven. Vandaag het boek dat ik het eerst heb gepakt: Naar Winschoot op zoek, Winschoten in verhalen en gedichten.

Op de binnenflap van het boek staat een ZKV* van Jan Mulder. Hij werd achterna gezeten door een paparazzo, tot groot genoegen en heerlijke verontwaardiging. In Winschoten moet het rustig(!) zijn!!!

Het boek is samengesteld als een cadeau van de gemeente Winschoten. Het bevat verhalen en gedichten van  schrijvers die iets met Winschoten te maken hebben / hadden. De titel verwijst naar een gedicht van Saul van Messel (Jaap Meijer), dat in de laatste strofe zegt:

op kaalstjob** in mijn jeugd hing een etsje van struck***
een pogrom uit wat ver leek; het moordende polen
een goles**** lijkt te ver in gods raadselboek:
was toen al een etser naar winschoot op zoek?

A. Marja bracht zijn jeugd door in de pastorie van de Vrij Evangelische Kerk in Winschoten. Zijn verhalen Doorbraak en Maranathaschool gaan over die jeugd.
Max Dendermonde werd geboren in Winschoten en schreef onder meer Een zigeuner oet Winschoot.
Ook Hermine de Graaf kwam uit Winschoten. Haar vader was rector van de HBS. Toe ze tien was vertrok het gezin naar Den Helder. In haar verhaal praten haar tantes over de HEMA rookworst, en hoe mooi het zou zijn als je die in Winschoten ook kon krijgen. Ze zijn iets te vroeg vertrokken.....

Van een andere domineeszoon Jean Pierre Rawie, staat een aantal gedichten in het boek. Daarnaast nog verhalen van Jan Mulder (nu wat langer) en Gijs Wanders en gedichten van Simon Jurjen Redmeijer en Simon van Wattum. Het is een heerlijk onderhoudend boekje. Winschoten van alle kanten bekeken.

* Zeer kort verhaal, traditie bij Radio 4 op de dinsdag.
** Kaalstjob: centrum voor de gemeente
*** Herman Stuck: bekende joodse etser
**** Goles: diaspora

Werken op de tram (1907)

http://ow.ly/bBjXu

In 1907 vond een landelijke enquête plaats van de arbeidsomstandigheden van het 'tramwegpersoneel'. Ook het personeel van de tramwegmaatschappij Oldambt - Pekela (Ol Paitje) en de tramwegmaatschappij Winschoten - Bellingwolde was uitgenodigd.
Een aantal opmerkingen uit het interview met Eppo Mulder, ketelmaker-bankwerker uit Finsterwolde, werkend bij OP.

Hoe lang zijt gij reeds in dienst bij de Maatschappij?
18 jaren
Hoe lang is uw werktijd?
10 Uren. Van 6 uur v.m. tot 6 uur n.m. Daarvan gaan 2 uren schafttijd af.
Zijt gij 's Zondags vrij?
Ja
Hebt gij ook verlof?
Dat heb ik niet. Wij hebben er wel om gevraagd, maar het ging niet. Wij krijgen wel 1 of 2 dagen, maar regel is het niet. 
Hoeveel verdient gij?
Per week van 6 dagen 11,00


Is 18 cent per uur, wat gij krijgt, het loon , dat hier in de buurt ook betaald wordt?
Dat verschilt niet veel. Vroeger bedroeg het loon 12,00 per week; maar sedert de tram doorgetrokken is van Finsterwolde tot Scheemda is het loon verminderd tot 10,00. De nieuwe lijn kwam er bij, maar meer loon niet. Wij hebben toen om meer loon gevraagd, en daarna werd bepaald, dat het vaster personeel, dat 15 jaren dienst bij de Maatschappij had, 11,00 per week zou krijgen . Die aangesteld werden, zouden 8,00 krijgen, en als zij 2,5 jaar dienst hadden zou er 0,50 bij komen. Er zijn echter personen met 7 dienstjaren, die deze verhooging nog niet hebben. Men zegt dan, dat het los personeel is, maar als men menschen met 7 dienstjaren onder los personeel rekent, dan weet ik niet, wat vast personeel is. Eene aanstelling hebben wij niet; dat gaat op goed geloof af.

Hebt gij ons nog iets mede te delen?
We zouden gaarne per jaar 8 dagen verlof hebben. Wij kunnen nu wel een paar dagen vrij vragen en krijgen die ook wel, maar wij moeten er om bedelen; we hebben er recht op. Dan moet er ook een pensioenfonds bestaan; maar daarvan weten wij niets;  de werkmeester wist er zelf niets van mede te deelen. De directeur zeide: "ik zal je wel eens zoo'n dingetje zenden met mijn naam er onder", mar tot nog toe heb ik niets ontvangen. Wij weten van niets af. Wij zouden er graag zelf iets voor betalen. Nu betalen wij niets, maar hebben ook niets geen recht. Wij zouden best een 10 of 15 centen per week kunnen bijdragen. Eene vaste aanstelling hebben wij ook niet.


Dat staat natuurlijk in verband met eene pensioenregeling?
Zeker; er zijn er bij het personeel, die er al zes jaren zijn , maar die nog onder het losse personeel worden gerekend. Er zijn er, die bij de Maatschappij zijn begonnen met 8,00, maar anderen krijgen 7,50 en 7,00. De laatsten worden nog onder de losse werklieden gerekend. Dat wordt natuurlijk gedaan, opdat zij over 2 of 3 jaren niet om wat meer loon komen vragen.

Met dank aan Aike van der Ploeg

Laatste rustplaats Hofstraat (fotoverslag)

Vandaag was het weer Beelden bij de Thee. Reint Wobbes vertelde voor de pauze (en in de pauze) over begraven, kerkhoven en begraafplaatsen in Groningen. Het werd een toch langs praalgraven, symboliek en gedichten. Het tweede deel van de middag was, tussen de buien door op de begraafplaats van de Hofstraat in Winschoten. Bert Smit vertelde over het project Kerken in het Groen, waar de opknapbeurt van de begraafplaats deel van uit maakt. De Hofstraat is de eerste begraafplaats na het sluiten van het kerkhof rond de Marktpleinkerk (1825).

Een kort fotoverslag

Toelichting bij het opgraven en opgraven van het graf van Eisso Post, de eerste burgemeester van Winschoten

Passende tekst in het Oldambt!

Het is wel duidelijk dat het project niet voor niets is

Maar de familie Mellema heeft het niet nodig

Bomen en stenen vergroeien met elkaar

Het paradijs volgens de familie Post

Gedichtjes op de achterkant van de stenen

Hulde aan de jubilaris

Enige tijd geleden kregen we twee foto's toegestuurd, een familieportret en een groepsfoto. De foto's zijn gekocht op een rommelmarkt in een Rotterdamse kerk. De foto's zijn genomen in Groningen en Winschoten. Daarom kregen we ze toegestuurd. Meer dan dit, en dat er ook een collectie van dominee Oberman te koop was op de rommelmarkt, konden de kopers ons niet vertellen.

De familie Oberman, bekenden van de kopers, herkenden de mensen op de foto's niet. Wie goed kijkt, ziet gelijkenis tussen de vader op de ene foto en de man op de preekstoel op de andere. Mogelijk gaat het dus om dezelfde man. En dan begint de speurtocht.

De mensen aan wie ik de foto tot nu toe heb laten zien herkennen het kerkgebouw noch de mensen. Het enige aanknopingspunt dat we nu nog hebben is de tekst op de preekstoel: Hulde aan de jubilaris 1872-191.. Voor het laatste getal hangt net een slinger. Er moet een predikant zijn geweest in de regio rond Winschoten die een 40 of 45-jarig jubileum had in 1912 0f 1917. Een kort onderzoekje in de historische krantenbank van de Koninklijke bibliotheek levert geen naam op.Wel kwam het voor dat een dergelijk jubileum de kranten haalde. Dit jubileum niet, of in ieder geval niet de kranten die de KB beschikbaar stelt. Op de Beeldbank Groningen staan meer dan 1000 foto's van kerkinterieurs, maar geen daarvan lijkt op het gebouw dat wij zoeken.

Het blijft een zoektocht. We zouden heel graag willen weten om welke kerk en welke predikant het gaat. Heeft u een idee? Stuur een mailtje naar chcoldambt@gmail.com



Wij wachten af......