Vorig jaar maakte ik samen met de molenaars een folder over de vier molens in de gemeente Oldambt. Nu zijn we druk bezig met de laatste stukken van een brochure die achtergrondinformatie geeft over de molens, de korenmolens dan. Leuke verhalen.
De oudste molen, Edens, werd steeds hoger. Het is een verhaal van een ophogingsgeschiedenis. Molen Dijkstra was de traditioneelste molen. Molen Berg is een van de laatste molens in Groningen nog met zelfzwichting (dat leggen we in de folder uit) en Udema's molen biedt veel mogelijkheden om over het leven in en om de molen te vertellen.
Ik wil er een serie van maken. Vanmiddag is een brochure over de joodse geschiedenis van het Oldambt een van de onderwerpen van een vergadering. Daar komt dan een stadswandeling bij, die door Marketing Oldambt zal worden gemaakt. Ik heb ook nog andere onderwerpen in gedachten.
Zoals de toren en het carillon van Winschoten en waterbeheersing: een molen en drie gemalen.
Het mooiste zou zijn als er een lijn van informatie kwam met allemaal herkenbare uitstraling. Een samenwerking tussen Marketing Oldambt, stadsgidsen, molenaars, bibliotheek, gemeente, waterschap noem maar op, en het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt. Hoe meer zielen, hoe meer kennis en hoe meer bemiddelbare vreugd, zou ik zeggen.
donderdag 5 juni 2014
woensdag 4 juni 2014
Werelderfgoed
Op de jeugdafdeling van de bibliotheek werd vanmiddag een tentoonstelling geopend over de Waddenzee als werelderfgoed. Er is een onderwijspakket samengesteld over de Waddenzee. Deze tentoonstelling hoort daar bij.
De opening begon met een korte film met beelden van National Geografic kwaliteit. Terwijl ik sta te kijken, vraag ik me af waarom ik toch niet elk weekend op de dijk te vinden ben.... Werelderfgoed naast de deur!
Wethouder van de Aker opende de tentoonstelling met een verhaal voor de aanwezige kinderen, die met bekertjes limonade in hun hand en snoep in hun mond naar haar luisterden. Ik keek even in het lespakket: een krant over de zee, kleurplaten, allerlei boekjes over wat er te vinden is. Ik wist werkelijk niet dat het er zo mooi en vooral divers is.
Er speelden gelijk allerlei dingen door mijn hoofd over lespakketten die ik zelf zou kunnen maken. Wie weet vraag ik de wethouder volgende keer om mijn lespakket te presenteren. Dan moet ze natuurlijk wel in het college blijven, en daar kunnen we nog niks over zeggen.....
De opening begon met een korte film met beelden van National Geografic kwaliteit. Terwijl ik sta te kijken, vraag ik me af waarom ik toch niet elk weekend op de dijk te vinden ben.... Werelderfgoed naast de deur!
Wethouder van de Aker opende de tentoonstelling met een verhaal voor de aanwezige kinderen, die met bekertjes limonade in hun hand en snoep in hun mond naar haar luisterden. Ik keek even in het lespakket: een krant over de zee, kleurplaten, allerlei boekjes over wat er te vinden is. Ik wist werkelijk niet dat het er zo mooi en vooral divers is.
Er speelden gelijk allerlei dingen door mijn hoofd over lespakketten die ik zelf zou kunnen maken. Wie weet vraag ik de wethouder volgende keer om mijn lespakket te presenteren. Dan moet ze natuurlijk wel in het college blijven, en daar kunnen we nog niks over zeggen.....
vrijdag 23 mei 2014
De vlek van Derk Randa Mulder 2
Derk verdiende met zijn werk als klerk 360 gulden per jaar. En gedurende de tijd die hij in dienst was bij zijn baas, verduisterde hij ruim 1200 gulden. Dat is bijna 3,5 jaarloon. Als we dit vertalen naar de huidige standaarden, dan zouden we kunnen zeggen dat hij een ton verduisterd heeft. Tja, daar stond een zware straf op, zeker ook omdat hij stal van iemand bij wie hij in loondienst was.
Wat die 'vlek', waarvan hij moest worden, is nog steeds niet duidelijk. Daar moet ik nog verder naar zoeken. Was zijn veroordeling misschien toch onterecht, achteraf gezien? De brief, die de aanleiding is van dit onderzoek, verwijst naar een Koninklijk Besluit. Dat moet ik dan eerst maar eens opzoeken.
woensdag 7 mei 2014
De vlek van Derk Randa Mulder
Op 4 april schreef ik over een brief die ik vond in het archief van de voormalige gemeente Winschoten: Derk Randa Mulder moest worden ontheven van de vlek. Ik beloofde toen verder te gaan zoeken. Gisteren heb ik de eerste stappen gezet.
In de Groninger Archieven liggen de archieven van het Provinciaal Gerechtshof. In een register van criminele zaken trof ik Derk Randa Mulder. Zij zaak blijkt op 30 december te zijn behandeld. Hij werd beschuldigd van Diefstal jegens zijnen meester, tijdens hij bij den zelven als klerk voor loon in dienst was.
Op 6 januari wordt het vonnis geveld: Derk wordt veroordeeld tot tot te pronkstelling op een schavot gedurende een half uur - confinement in een rasp- of tuchthuis voor zeven jaren en in de kosten.
Zeven jaar gevangenisstraf dus. Dat is behoorlijk hoog, vergeleken bij de andere straffen voor diefstal die ik in het register tegen kwam. Het moet een behoorlijke diefstal zijn geweest. Een knecht, die kort na Derk werd veroordeeld, kreeg een half jaar, hoewel hij ook in loondienst van zijn meester gestolen had. Ik zal nog verder zoeken naar de inhoud van de zaak.
Een kort onderzoekje in de registers van gedetineerden van de stad Groningen wijst uit dat Derk Randa Mulder daar niet gevangen heeft gezeten. Dat is dus een volgende vraag: als hij zijn straf heeft uitgezeten, waar heeft hij dat dan gedaan? En hoe ging zijn proces verder, als er uiteindelijk een opdracht tot ontheffing van de vlek is gekomen?
Wordt vervolgd.....
In de Groninger Archieven liggen de archieven van het Provinciaal Gerechtshof. In een register van criminele zaken trof ik Derk Randa Mulder. Zij zaak blijkt op 30 december te zijn behandeld. Hij werd beschuldigd van Diefstal jegens zijnen meester, tijdens hij bij den zelven als klerk voor loon in dienst was.
Op 6 januari wordt het vonnis geveld: Derk wordt veroordeeld tot tot te pronkstelling op een schavot gedurende een half uur - confinement in een rasp- of tuchthuis voor zeven jaren en in de kosten.
Zeven jaar gevangenisstraf dus. Dat is behoorlijk hoog, vergeleken bij de andere straffen voor diefstal die ik in het register tegen kwam. Het moet een behoorlijke diefstal zijn geweest. Een knecht, die kort na Derk werd veroordeeld, kreeg een half jaar, hoewel hij ook in loondienst van zijn meester gestolen had. Ik zal nog verder zoeken naar de inhoud van de zaak.
Een kort onderzoekje in de registers van gedetineerden van de stad Groningen wijst uit dat Derk Randa Mulder daar niet gevangen heeft gezeten. Dat is dus een volgende vraag: als hij zijn straf heeft uitgezeten, waar heeft hij dat dan gedaan? En hoe ging zijn proces verder, als er uiteindelijk een opdracht tot ontheffing van de vlek is gekomen?
Wordt vervolgd.....
woensdag 16 april 2014
Een ambulance voor Nieuwolda
Het doet al jaren veel stof opwaaien, het nieuwe ziekenhuis dat er moet komen aan de A7. Onlangs zijn de eerste plannen gepresenteerd. In de correspondentie van de voormalige gemeente Nieuwolda trof ik een verhaal van 100 jaar geleden waaruit duidelijk wordt hoe beperkt de ziekenverzorging een eeuw geleden was en dus hoezeer de kwaliteit is toegenomen.
Twee ziekenhuizen in de stad Groningen waren de enige ziekenhuizen in de provincie. Pas in 1926 zou in Winschoten het ziekenhuis worden geopend. Als iemand ernstig ziek was, was het moeilijk om in Groningen te komen. Daarom had het Provinciale Groene Kruis in het begin van 1913 een verzoek ingediend bij het Hoofdbureau der Posterijen en Telegrafie.
Het verzoek hield in dat er eene zodanige regeling werd getroffen dat van uit de in de Provincie Groningen gelegen Ryks- en hulptelefoonkantoren te allen tijde de zieken-automobiel, welke te Groningen is gestationeerd, kan worden ontboden om erstige zieken en slachtoffers van rampen en ongelukken zoo spoedig mogelyk naar een der ziekenhuizen in de stad Groningen te kunnen vervoeren.
Het Groene Kruis heeft voor deze regeling het oog laten vallen op Nieuwolda. Nu is de vraag aan het gemeentebestuur of zij willen nagaan of de kantoorhouder bereid is in sluitingstyd des daags en des nachtes van het hulptelefoonkantoor gesprekken tot stand te brengen met den houder van de vorenbedoelde ziekenauto.
Het verzoek van het Hoofdbureau komt in februari bij het gemeentebestuur van Nieuwolda op tafel en in april volgt er een aanvullend verzoek door een commissie voor de telefoondienst. In de commissie zitten de Nieuwolder arts H.H.T. Bekenkamp, burgemeester Berensteyn van Veendam en de fabrikant J.E. Scholten. Bekenkamp is voorzitter van het Provinciale Groene Kruis. Geen wonder dus dat Nieuwolda in aanmerking komt voor de telefoondienst. De commissie vraagt het gemeentebestuur om 1/8 cent per inwoner beschikbaar te stellen te ondersteuning van de dienst.
De toelichting die de commissie bij het verzoek heeft gevoegd, geeft een mooi beeld van het ontstaan van het ziekenvervoer. In september 1909 was het klein begonnen maar al snel zette de groei in. Blijkbaar was de behoefte aan het ziekenvervoer groot. In de vier maanden van 1910 reed de ziekenauto 7750 kilometer. Dit verdubbelde in twee jaar tijd tot 15628 kilometer in 1912. Hoewel het vervoer een succes is, moet er ook het 'e'en en ander verbeterd worden.
Meermalen bereiken ons nog klachten, die betrekking hebben op het stooten van de automobiel of op het lange wachten, voordat de ziekenwagen ter plaatse arriveert. Zullen we aan de eerste klacht tegemoet komen, door het beschikbaar stellen van eerste klasse ziekenauto's en door het aandringen op verbetering van wegen, zooals reeds is gebeurd met den weg langs het Winschoterdiep, tusschen Martenshoek en Groningen, en in de gemeente Noordbroek, hetgeen we hier dankbaar memoreeren, ook aan de andere klacht schenken we onze aandacht.
Een van de redenen van het wachten op de automobiel is, dat deze niet voor 's morgens 8 uur telefonisch kan worden gerequireerd. Patienten, wier opname in een ziekenhuis direct wordt vereist en door een ongeval tusschen half acht 's avonds en 8 uur 's morgens getroffen, kunnen dus niet voor 8 uur 's morgens per ziekenauto worden gehaald, zoodat het voorkomt, dat de auto op dit vroege uur tegelykertyd wordt ontboden op verschillende plaatsen in de provincie.
Is dit in de eerste plaats onaangenaam en soms verderfelyk voor den patient, die 's nachte noodzakelyk moet worden vervoerd, in de tweede plaats kan dit de oorzaak zijn, dat een andere patient op het vervoeren van den eersten moet wachten, omdat er dan 's morgens meerdere aanvragen tegelyk de auto-garage kunnen bereiken.
Het laatste probleem zou dus opgelost kunnen worden door te zorgen dat de garage 's nachts ook bereikbaar zou zijn. Op 20 december blijkt dat het gelukt is om de telefoonvoorziening te regelen. De start van de voorziening is gepland op 1 januari 1914.
De wegen waren slechter, de auto's minder snel en de aanrijroutes langer langs alle binnenwegen. De aanrijdtijd van de ziekenauto, zo blijkt uit dit verhaal, zal vele malen langer zijn geweest dan de 15 minuten die nu gelden. De heren Bekenkamp, Berensteyn en Scholten hebben wel wat in gang gezet.
Een foto van ziekenauto is te zien op de beeldbank Groningen
Twee ziekenhuizen in de stad Groningen waren de enige ziekenhuizen in de provincie. Pas in 1926 zou in Winschoten het ziekenhuis worden geopend. Als iemand ernstig ziek was, was het moeilijk om in Groningen te komen. Daarom had het Provinciale Groene Kruis in het begin van 1913 een verzoek ingediend bij het Hoofdbureau der Posterijen en Telegrafie.
Het verzoek hield in dat er eene zodanige regeling werd getroffen dat van uit de in de Provincie Groningen gelegen Ryks- en hulptelefoonkantoren te allen tijde de zieken-automobiel, welke te Groningen is gestationeerd, kan worden ontboden om erstige zieken en slachtoffers van rampen en ongelukken zoo spoedig mogelyk naar een der ziekenhuizen in de stad Groningen te kunnen vervoeren.
Het Groene Kruis heeft voor deze regeling het oog laten vallen op Nieuwolda. Nu is de vraag aan het gemeentebestuur of zij willen nagaan of de kantoorhouder bereid is in sluitingstyd des daags en des nachtes van het hulptelefoonkantoor gesprekken tot stand te brengen met den houder van de vorenbedoelde ziekenauto.
Het verzoek van het Hoofdbureau komt in februari bij het gemeentebestuur van Nieuwolda op tafel en in april volgt er een aanvullend verzoek door een commissie voor de telefoondienst. In de commissie zitten de Nieuwolder arts H.H.T. Bekenkamp, burgemeester Berensteyn van Veendam en de fabrikant J.E. Scholten. Bekenkamp is voorzitter van het Provinciale Groene Kruis. Geen wonder dus dat Nieuwolda in aanmerking komt voor de telefoondienst. De commissie vraagt het gemeentebestuur om 1/8 cent per inwoner beschikbaar te stellen te ondersteuning van de dienst.
De toelichting die de commissie bij het verzoek heeft gevoegd, geeft een mooi beeld van het ontstaan van het ziekenvervoer. In september 1909 was het klein begonnen maar al snel zette de groei in. Blijkbaar was de behoefte aan het ziekenvervoer groot. In de vier maanden van 1910 reed de ziekenauto 7750 kilometer. Dit verdubbelde in twee jaar tijd tot 15628 kilometer in 1912. Hoewel het vervoer een succes is, moet er ook het 'e'en en ander verbeterd worden.
Meermalen bereiken ons nog klachten, die betrekking hebben op het stooten van de automobiel of op het lange wachten, voordat de ziekenwagen ter plaatse arriveert. Zullen we aan de eerste klacht tegemoet komen, door het beschikbaar stellen van eerste klasse ziekenauto's en door het aandringen op verbetering van wegen, zooals reeds is gebeurd met den weg langs het Winschoterdiep, tusschen Martenshoek en Groningen, en in de gemeente Noordbroek, hetgeen we hier dankbaar memoreeren, ook aan de andere klacht schenken we onze aandacht.
Een van de redenen van het wachten op de automobiel is, dat deze niet voor 's morgens 8 uur telefonisch kan worden gerequireerd. Patienten, wier opname in een ziekenhuis direct wordt vereist en door een ongeval tusschen half acht 's avonds en 8 uur 's morgens getroffen, kunnen dus niet voor 8 uur 's morgens per ziekenauto worden gehaald, zoodat het voorkomt, dat de auto op dit vroege uur tegelykertyd wordt ontboden op verschillende plaatsen in de provincie.
Is dit in de eerste plaats onaangenaam en soms verderfelyk voor den patient, die 's nachte noodzakelyk moet worden vervoerd, in de tweede plaats kan dit de oorzaak zijn, dat een andere patient op het vervoeren van den eersten moet wachten, omdat er dan 's morgens meerdere aanvragen tegelyk de auto-garage kunnen bereiken.
Het laatste probleem zou dus opgelost kunnen worden door te zorgen dat de garage 's nachts ook bereikbaar zou zijn. Op 20 december blijkt dat het gelukt is om de telefoonvoorziening te regelen. De start van de voorziening is gepland op 1 januari 1914.
De wegen waren slechter, de auto's minder snel en de aanrijroutes langer langs alle binnenwegen. De aanrijdtijd van de ziekenauto, zo blijkt uit dit verhaal, zal vele malen langer zijn geweest dan de 15 minuten die nu gelden. De heren Bekenkamp, Berensteyn en Scholten hebben wel wat in gang gezet.
Een foto van ziekenauto is te zien op de beeldbank Groningen
vrijdag 4 april 2014
Ontheffen van de vlek
Binnenkort verschijnt de film over de veroordeling en gevangenisstraf van Lucia de B. Na een aantal jaren opgesloten te hebben gezeten, werd zij vrijgelaten en vrijgesproken. Ze zegt zelf over de film dat ze wil dat mensen gaan kijken om te beseffen dat het hen ook kan overkomen.
Daar moest ik aan denken toen ik een brief tegenkwam in de correspondentie van de gemeente Winschoten in 1853. Ik was op zoek naar de bouwvergunning van molen Berg. Die zat ook in het pak, maar deze brief trok mijn aandacht.
De datum van de brief is 4 oktober 1853. Dit staat er in:
Wij Willem III, bij de gratie Gods, koning der Nederlanden, Prins van Oranje - Nassau, Groot-hertog van Luxemburg, enz. enz. enz. Op het aan ons ingediend request om rehabilitatie.
Gezien het advies van de n Hoogen Raad der Nederlanden, van den 22 September 1853, mitsgaders het rapport van Onzen Minister van Justitie van de 3 Oktober 1853 no. 92
Hebben goedgevonden en verstaan: Derk Randa Mulder, thans wonende te Winschoten, provincie Groningen, te ontheffen van de vlek van eerloosheid en alle gevolgen van dien, welke zouden kunnen geachte worden op hem te rusten ten gevolge van een arrest van het Provinciaal Geregtshof in Groningen van den 6 Januarij 1845, waarbij hij tot criminele straffen is veroordeeld geweest.
Onze minister van Justitie is belast met de uitvoering dezes.
Na 8 jaar kwam er dus genoegdoening. Waarvoor? Wie was deze man? En welke straf heeft hij gekregen? Mijn interesse is gewekt. Kent iemand deze zaak? Is deze Derk Randa Mulder een van uw voorouders? Ik hoor het graag.
Daar moest ik aan denken toen ik een brief tegenkwam in de correspondentie van de gemeente Winschoten in 1853. Ik was op zoek naar de bouwvergunning van molen Berg. Die zat ook in het pak, maar deze brief trok mijn aandacht.
De datum van de brief is 4 oktober 1853. Dit staat er in:
Wij Willem III, bij de gratie Gods, koning der Nederlanden, Prins van Oranje - Nassau, Groot-hertog van Luxemburg, enz. enz. enz. Op het aan ons ingediend request om rehabilitatie.
Gezien het advies van de n Hoogen Raad der Nederlanden, van den 22 September 1853, mitsgaders het rapport van Onzen Minister van Justitie van de 3 Oktober 1853 no. 92
Hebben goedgevonden en verstaan: Derk Randa Mulder, thans wonende te Winschoten, provincie Groningen, te ontheffen van de vlek van eerloosheid en alle gevolgen van dien, welke zouden kunnen geachte worden op hem te rusten ten gevolge van een arrest van het Provinciaal Geregtshof in Groningen van den 6 Januarij 1845, waarbij hij tot criminele straffen is veroordeeld geweest.
Onze minister van Justitie is belast met de uitvoering dezes.
Na 8 jaar kwam er dus genoegdoening. Waarvoor? Wie was deze man? En welke straf heeft hij gekregen? Mijn interesse is gewekt. Kent iemand deze zaak? Is deze Derk Randa Mulder een van uw voorouders? Ik hoor het graag.
woensdag 2 april 2014
Nieuwe aanwinst - 150 jaar kerk Winschoten
In een plakboek vond ik een aantal prachtige groepsfoto's van de spelers, nog geschminkt en gekleed voor de voorstelling. Ik ging samen met Fokko, die de Beeldbank beheert voor het CHC, bij mevrouw Leutcher op bezoek om samen met haar de namen bij de foto's te noteren. Aan de keukentafel namen we het boek nog eens door en gaf zij ons alle namen die ze zich nog kon herinneren. Zo legden we een stukje toneelgeschiedenis van Winschoten voor het nageslacht vast.
Mevrouw Leutcher heeft nog veel meer verzameld door de jaren heen. Haar vader drukte het gereformeerde kerkblaadje in de jaren dertig. Alle exemplaren heeft ze nog, een schat van informatie. Ooit werkte ze mee aan een herdenkingsboek over de Gereformeerde kerk in Winschoten, de geschiedenis van de huiskamerkerk na de Afscheiding tot de prachtige kerk aan de Venne. Van dit boekje had ze nog een aantal exemplaren. Eén daarvan staat nu in de bibliotheek van het CHC. Voor het nageslacht.
Abonneren op:
Posts (Atom)