Goudappel

Zondag is er een concert in de Katholieke kerk in de Langestraat in Winschoten ter herdenking van de 20e sterfdag van de componist en muziekleraar Jacques Goudappel. Het kerkkoor van de Katholieke kerk zingt zijn requiem en een Jublitate Deo.

De dienst begint om 10:00 uur en is voor iedereen toegankelijk. Het concert is een initiatief van Annette de Klerk. Zij deed onderzoek naar het leven en werk van Goudappel en heeft hierover een boek en een CD uitgebracht. In het muziektijdschrift LUISTER heeft een mooie recentie verschenen:

Nieuwe website

In de afgelopen maanden heb ik hard gewerkt aan een nieuwe website. Nog niet alles is klaar, maar het begint er op te lijken. Mede daarom is het hier wat stil geweest de afgelopen tijd. De nieuwe site heeft een geintegreerd blog. Alle informatie op één plek, dat is toch duidelijker. Dit zal dus één van de laatste berichten zijn op dit weblog. Ik kijk er naar uit!

Criminele zaken.

Het boek is bij de drukker! 22 Verhalen uit de geschiedenis van het Oldambt, verdeeld over drie delen.

Het eerste deel wordt geheel gevuld met een zedenzaak. Schoolmeester Eerardus Geerts Knoop uit Scheemda werd beschuldigd van onzedelijke handelingen en het tonen van zijn libiduneusheid aan het kleine meisje Hiska Hesse. Hij ontkende in alle toonaarden en beschuldigde de rechtbank van onzorgvuldigheid, achterklap en partijdigheid. Maar het mocht niet baten: Knoop wordt verbannen en bij Bareveld over de grens met Drenthe gezet.

In het tweede deel komen de Oranjegezinden,, de patriotten en de Fransen in beeld. Ze vechten met elkaar, geven elkaar aan, slaan op de trom, plunderen huizen en betalen met vervalst geld. 1795 Alleen, het jaar dat de Fransen kwamen, had al bijna 10% van alle zaken in het Oldambt van 1750 tot net na de eeuwwisseling.

Het derde deel brengt ons in contact met het leven van alledag. De gestolen was, de ruzies, moord en bedelarij, de ontevredenheid, een dievegge op de vlucht over de Dollard. Noem het maar op. Bijzondere verhalen die een heel persoonlijk licht werpen op de periode. Zoals Paul Brood afgelopen vrijdag tijdens zijn lezing zei: je kunt de mensen en de tijd niet beter leren kennen dan in de gerechtelijke archieven.

Het boek verschijnt op 22 november en wordt dan gepresenteerd in de kerk van Wedde om 10:00 uur 's morgens. Iedereen is uitgenodigd.

Langs het voetspoor (fotoverslag)

Aankondiging buiten de Tramwerkplaats

Nog even vooroverleg, vertonen we de hele film na de prestentatie?

Sievert Bodde, de geestelijk vader van het project

Cees Stolk, de maker van de film vertelt over bloopers
 en leest een verhaal voor

 

Marianne Kruijswijk biedt de DVD aan aan dhr. Waalkens,
kleinzoon van twee oprichters van de tram.

Volle zaal, meer dan 140 mensen

De film

Gezellige drukte bij de verkoop.

Reizen met Crebas: de monumentendaglezing

Hendricus Albertus Crebas heette hij. Een leerling van het gymnasium uit Winschoten, oorspronkelijk afkomstig uit de Nieuwe Schans. Zoon van een arts, die jong overleed en opgevoed door een beambte van de douane in de schans.

Hij reist in 1851 met zijn vrienden van Winschoten naar Delft. Onderweg beschrijft hij levendig wat hij meemaakt. De route, de mensen die hij tegenkomt, de kwaliteit van het vervoer, de gebouwen en hier en daar een kleine 'ramp'.

Dit reisverslag is een prachtige basis voor de inmiddels traditionele lezing op de Open Monumentendag dit jaar, met het thema 'Op reis'. En dat gaan we doen. We reizen door het Nederland van midden negentiende eeuw en kijken door de ogen van een jonge man.

Het lezen van het verslag van Crebas heeft veel vragen bij me opgeroepen. Ik wil u meenemen op de reis die ik maak om die vragen te beantwoorden. We gaan stap voor stap door het onderzoek en leren Hendrikus en zijn vrienden langzaam wat beter kennen.

Voor deze reis nodig ik u van harte uit op 12 september in het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt. De lezing begint om 14:30. U bent welkom voor koffie en thee vanaf 14:00 uur. De toegang is € 10,00.

DVD over OG

Meer dan een eeuw geleden begon het allemaal met Ol Graitje. De tram die van Delfzijl naar Ter Apel reed en zoveel betekende voor de ontsluiting van het land. Aan het eind van de jaren veertig was het al weer afgelopen. De modernisering had de tram, die toch al niet zo hard ging, ingehaald.

De afgelopen maanden heeft Cees Stolk opnames gemaakt langs het spoor en met mensen die bijzondere herinneringen hebben aan OG. Ze behoren bij de laatsten die er nog over kunnen vertellen uit eigen herinneringen: we zijn net op tijd.

Op de Open Monumentendag zullen we de DVD presenteren. We zijn deze zomer druk met de voorbereidingen. Halverwege augustus zullen we bekend maken waar en hoe laat de presentatie zal zijn. 

Wilt u de DVD niet missen? Dan kunt u vooraf intekenen. Natuurlijk is de aankoopprijs dan ook lager. Meer informatie hierover vindt u op de website van het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt. 

Mijn 5 mooiste reismonumenten.

Dit jaar op 13 september is het weer Open Monumentendag. Ieder jaar is er een ander thema. Dit jaar is het 'op reis'. Bij dat thema schoten beelden van monumenten uit de gemeente door mijn hoofd. Dit zijn mijn vijf favorieten.

De Oude Remise in Bad Nieuweschans.

Een prachtig waaiervormig gebouw. Iedere keer als ik er kom, verbaas ik me er weer over hoe mooi het pand is in zijn eenvoud. De remise heeft al eerder aandacht gehad tijdens een Open Monumentendag en volkomen terecht! Hier is een filmpje van Beeldend Verleden dat ik heb opgenomen met Bert Smit en Peter Drenth.

Het Station in Winschoten na de restauratie

Wat op het filmpje al te zien was, is dat het station door de jaren heen wat toegetakeld is geweest. Dat is gelukkig weer hersteld. Het station is gebouwd in 1865, toen de spoorbaan van Harlingen werd doorgetrokken naar de Duitse grens. De Staatsspoorwegen had een paar modellen laten ontwerpen, zoals ik in het filmpje ook vertel. Het model in Winschoten was SS3, dat bijvoorbeeld ook nog in Leeuwarden staat. 

Het Station van Scheemda

De standaardstations werden aangepast aan de omvang van de plaats van het station. Scheemda was kleiner dan Winschoten en kreeg een SS4 station. In dit station zit het onderzoeksbureau van Elles Bulder. Ik vind dat een heel passende invulling omdat het bureau zich veel bezig houdt met de historie en het erfgoed van Groningen. 

OP huisje in Midwolda

Het heeft een heel herkenbaar uiterlijk, dit haltepunt van de tramwegmaatschappij Oldambt-Pekela. De gevel is wit en in de top is een soort motief van driehoeken aangebracht. Koos Akkerman, die net langs kwam, vertelde dat hij het zich herinnert als de winkel van Jeltje Lamminga, waar hij van zijn zakgeld stroopsoldaatjes kocht. Er is nog een huisje van OP in de gemeente, maar dat is in slechtere staat. Van de trams is hier en daar nog wat over gebleven. Iets om zuinig op te zijn.

Hoofdstation OG

Eén van de herinneringspunten aan de stoomtram Oostelijk Groningen. Dit jaar presenteren we een DVD en boekje met de laatste herinneringen aan OG. Het pand staat nu tegen de achtergrond van groen en oude bomen, maar vroeger moet het er druk geweest zijn met alle sporen bij een rangeerterrein. De boog aan de rechterzijde van het gebouw is nu dicht gemaakt. Vroeger was daar de plaats om de kaartjes te kopen.

Ik ben benieuwd naar uw ideeen over reismonumenten in het Oldambt. Welke zouden volgens u in de top 5 moeten? Laat het ons weten. Stuur een mail naar chcoldambt@gmail.com of laat een opmerking achter onder dit verhaal. 

Carillon concerten

Deze donderdag beginnen de zomerconcerten van het carillon in Winschoten. Het programmaboekje is klaar. Het ligt bij de VVV. Er zijn weer 6 concerten dit jaar van beiaardiers uit heel Nederland. Het programma heeft me opnieuw verrast. Ik weet niet veel van carillons, behalve dat ze het centrum van Winschoten de sfeer geven die hoort bij een Oudhollandse stad. En dat het daarom behouden moet blijven.

Adolph Rots, de beiaardier die we meestal op de donderdagen horen, maakt er ieder jaar weer een prachtige reeks van. Ieder zal weer andere dingen mooi vinden. Ik zelf ben benieuwd naar het stuk dat Marcel Siebers voor zijn kleinkinderen heeft geschreven en dat hij aanstaande donderdag speelt.

Aldolph Rots koos voor  25 juli onder meer een serie Scandinavische composities van Ann-Kristine Christiansen. Ik heb nog nooit van haar gehoord. Dat maakt me nieuwsgierig. Henk Verhoef speelt op 8 augustus onder ander Gershwin op de klokken. Ik vraag me af hoe dat zal klinken. Net als Shostakovitch' second wals, die door Martien van der Knijff is uitgekozen.

Henk Veldman heeft voor 22 augustus een themaconcert gemaakt over 200 jaar koninkrijk. Van 'laat ons juichen Batavieren' uit de 18e eeuw tot 'Adios Nonino', het lied van koningin Maxima. Piazzola op een carillon, ik ben benieuwd! In het laatste concert, dat op 5 september wordt gespeeld door het Groninger Carillon Duo (Adolph Rots en Auke de Boer) zit een stuk van een van mijn favoriete componisten: Aron Copland. Hem wil ik ook wel eens op het carillon horen...

Het programma is ter krijgen bij de VVV en te downloaden van onze website

Dit is mijn kijk op de concerten. Ik ben benieuwd wat jullie nieuwsgierig maakt, of wat jullie eens op het carillon zouden willen horen. Ik kan altijd aan de beiaardier vragen of hij een verzoeknummer wil spelen. Jullie kunnen je wensen doorgeven bij de opmerkingen.

Eerste Wereldoorlog

Dit jaar wordt op allerlei manieren herdacht dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Op 28 juni 1914 schoot Gavrilo Pricip de Habsburgse troonopvolger Franz Ferdinand en zijn vrouw dood. Dat was het begin van de oorlog die in veel landen als de grootste te boek staat. Nederland bleef neutraal. Dat was niet helemaal netjes, omdat er een verdrag was met België. Na de oorlog heeft België dit willen verhalen op Nederland door Zeeuws Vlaanderen op te eisen. Nederland kocht het af met een belofte om een kanaal te graven, dat er waarschijnlijk ooit zal komen. Wie weet....

In het Scheemder gemeentehuis

Wat betekende de oorlog in het Oldambt?
Om daar een beeld van te krijgen, nam ik de correspondentie uit 1914 van de gemeente Scheemda. Het verhaal van Berend Hoogerman vertelde ik al. Maar wat is er nog meer? Dit viel me op.....

In juni stuurde de provincie Groningen een heel aantal verklaringen dat opgeroepen soldaten voor de lichting van 1915 op een andere plek dan is Scheemda hun keuring konden laten doen. Het had er vaak mee te maken dat ze elders woonden of onderweg waren.

Op 30 juli krijgt de burgemeester een brief van de Chef van de Generale staf. Hij verwijst naar de geheime brief uit 1903 (!). De chef meldt dat hij een telegram zal sturen met de tekst: oorlogspostduivendienst treedt in werking' en dat dan de eerste alinea van de geheime brief in werking treedt. Een dag later komt het telegram, maar er staat meer tekst in. Het ontvangkantoor moet gevraagd worden om het betreffende gedeelte der strook onmiddellijk te vernietigen. Het maakt me nieuwsgierig naar de geheime brief.

Op 1 augustus wordt een overzicht opgemaakt van alle paarden die in de gemeente beschikbaar zijn voor het leger. De vorderingen zijn begonnen, Nederland wordt in staat van paraatheid gebracht. In Scheemda worden 38 paarden gevonden met een totale waarde van 23025 gulden. Twee maanden later schrijft de burgemeester op verzoek aan de Directeur van het Remontewezen dat er echt geen paarden zijn achtergehouden.

In september laat de burgemeester weten dat de mobilisatie van de gemeente Scheemda geen enkel probleem heeft opgeleverd. En in dezelfde maand worden de verzoeken om vrijstelling van dienst afgehandeld. H. Keizer, bijvoorbeeld, wil bij zijn moeder blijven. Hij is kostwinner voor haar. Misschien zou hij wel vrijstelling hebben gekregen als er geen oorlogsdreiging was. Wie zal het zeggen. Dat kostwinnerschap is natuurlijk een probleem voor veel meer gezinnen. Daarom komt er een bericht van het Ministerie van Oorlog waarin de richtlijnen worden gegeven voor de vergoedingen. Dat niet iedereen daar even tevreden mee was blijkt uit een brief van 10 december.

De Commissie van advies, bestaande uit bestuurders van 12 werkliedenorganisaties te Scheemda een verzoek aan de gemeente om een steuncomité op te richten voor de gezinnen van hen die 'onder de wapenen zijn geroepen'. De vergoedingen die werden uitbetaald waren te laag in verhouding tot het loon dat de kostwinners, die nu soldaat waren, verdienden.  Het besluit van de gemeente is verrassend. De tekst is achterop de brief getypt, maar een deel daarvan is aangepast. Er stond: Inzake een verhooging der vergoeding aan de gezinnen die onder de wapenen zijn geroepen is door de vereeniging van Burgemeesters besloten daarop niet in te gaan. En in de verbeterde tekst staat dat er voorlopig geen beslissing is te verwachten. Het lijkt er op dat de verandering van de hand van de burgemeester zelf is.

De NV Zwaan en de Wiljes krijgt diverse vergunningen om peulvruchten uit te voeren. Het lijkt me voor de hand liggen dat dit met de oorlog te maken heeft. Zeker weten doe ik het niet. Hier kom ik nog op terug.

En terwijl dit allemaal voorbij komt in het gemeentehuis, gaat het leven redelijk onverstoorbaar verder. Er worden stenen gekocht voor de wegen en cokes voor de gemeentelijke gebouwen. Onderwijzers komen en gaan en de gemeente krijgt een nieuwe wegarbeider. Café's vragen om vergunning voor het schenken van sterke drank. En de werkzaamheden van het electrisch bedrijf gaan rustig verder, ook ondanks klachten van burgers die niet worden aangesloten. Er worden commissieleden benoemd, die wel of niet hun positie aanvaarden.

Terwijl ik de correspondentie bekijk, dwalen de vragen door mijn hoofd. Hoe ging dit allemaal verder? Hoe was het in andere gemeenten? Hoe zit het met de geheime brief? En had de vergunning van Zwaan en de Wiljes met de oorlog te maken? Die vragen kan ik gaan beantwoorden. Welke vraag hebt u, heb jij na het lezen van dit verhaal? Dit kun je me laten weten door een reactie achter te laten onder de tekst. Klik op de link naar de opmerkingen en dan krijg je een scherm om je reactie in te typen. Je kunt ook een mail sturen naar chcoldambt@gmail.com. Uit de reacties kies ik het onderwerp dat het meest wordt genoemd en daar zal ik verder onderzoek naar doen. Ik ben benieuwd. Andere vragen zijn natuurlijk ook welkom.

29 juni 1914 - Groeten uit Le Havre

29/6/1914
Yieppe, frankrijk

Geachte oom en tante
Ik kan u schrijfen als dat ik de brief van u in gezondhijt heb ontvangen en ook hoop  ik alsdat gij deze ook in gezondheit maag ontvangen ik kan u schrijfen alsdat wij hier in Yieppe weer aan het laden zijn naar Vlaardinge toe dus wij gaan weer naar Holland toe ik denk als het een beetje mee wil lopen dat wij den 5 of 6 in de ander maand in Holland zullen aan kommen en dan kom ik over om mijn dienst te doen. Ik ben wel benieuwt hoe dat zal aflopen nu wees nu verder van mij gegroet die zich noemt uw oom en tantzegger B. Hoogerman tot ziens.

Dit schreef de jonge Berend Hoogerman op een ansichtkaart aan zijn oom en tante, die aan het Winschoterdiep in Groningen woonde. Berend werd gezocht. Hij had zich niet gemeld voor de herhalingsoefening van 22 juni in Assen. Uit de briefwisseling blijkt dat hij al uitstel had van zijn dienst. Eigenlijk had hij eerder moeten opkomen voor de herhalingsoefening, maar uit het archief blijkt dat hij verlof heeft gekregen. Toen de internationale spanningen steeds hoger opliepen, werd het vermoedelijk belangrijker om alle militairen op herhalingsoefening te sturen.

Het verlof liep op de 22e af. Berend werkte bij de internationale zeevaart en blijkens ansichtkaart probeerde hij terug te komen naar Nederland. De gemeente Scheemda, waar deze kaart in het archief bewaard is gebleven, is naar hem op zoek gegaan. De burgemeester van Scheemda vraagt informatie aan de burgemeester van Groningen. Kennelijk heeft hij het adres van zijn tante en oom opgegeven als contactadres. En zij konden de kaart als verklaring overleggen.

Op de site van het Noorderlijk Scheepvaartmuseum komt Berend twee keer voor: toen hij aanmonsterde in 1910 en in 1912. In het laatste geval is er ook een M. Hoogerman aan boord als kok, 16 jaar oud. Een kort onderzoekje op Alle Groningers wijst op Memko, een jongere broer van Berend. Als we verder zoeken, komen we ook bij de oom en tante uit. Hindrik Hoogerman was een broer van Berends vader Lammert. Hij was getrouwd met Aaltje Zweep en klom zijn jaren in Groningen op van pakhuisknecht naar winkelier. Berend zelf trouwde in 1918 en gaf toen als beroep zeekapitein op. Ook hij maakte dus promotie, en we weten dat hij veilig in Nederland is aangekomen.

Voor de drost (3)

De verhalen zijn bijna allemaal binnen. De werkgroep heeft hard gewerkt de afgelopen tijd aan de vertaling van de bronnen naar de huidige tijd. Het is spannend om te zien hoe het boek over de rechtspraak in de achttiende eeuw zich ontwikkelt. Om nog een keer een indruk te geven van de verhalen, is hier nog een klein stukje:

Terborg, Stads Fiskaal schrijft een brief aan den Heer Gockinga Landschrijver van den Oldambten , waarin het onderstaan de verhaal:

Grietje Hinderks, geboren omstreeks 1700,  trouwde in 1728 met een soldaat in  Pruisische dienst. Hij blijft erg lang weg en ze trouwt opnieuw. Dan keert nummer 1 terug en gaat Grietje weer  naar Emden. In middels heeft ze een dochter, Lyzabeth Hinderks, van 32 jaar en die is getrouwd met Hinderk Soldaat. Hinderk heeft de Pruisische dienst verlaten toen de Fransen  Emden binnen  zijn getrokken. Sinds Nieuwjaar wonen de dames in Winschoten maar de diacenen willen dat ze uit Winschoten weggaan. Bovendien worden ze verdacht van huisbraak bij een koopman in Winschoten . De bewijslast is niet overtuigend.

“Het oude wijf” zo schrijft Terborg, “is wat zwoelachtig en niet groot en mager het jonge is was vleeschijger maar nog ruim zo klein en nu grof zwanger.”

Ik vraag me af waarom het nodig was om de vrouwen zo te beschrijven. En waarom deze brief gestuurd is. Wilde de diaconie af van twee vrouwen die een beroep deden op ondersteuning? Was de beschuldiging daar voor bedoeld? Het ziet er naar uit dat Gockinga niet onder de indruk was, en de zaak heeft laten rusten. Misschien maar beter....

Fotovrijdag OMD

Dit boekje is de basis voor de Monumentendaglezing die ik zal houden op 12 september. Het thema van dit jaar is 'Op reis'. Het boekje bevat een reisverslag van een Winschoter gymnasiumstudent met zijn klasgenoten van Winschoten naar Delft en terug. De reis viel midden in de negentiende eeuw, midden in de vernieuwingen van het transport in een land dat nog tot een eenheid moest groeien. Het is een boeiend verslag, met hier en daar wat branie, standsverschillen en vreemde gebeurtenissen. In de loop van de tijd zal ik er wel iets meer over zeggen. Eerst maar beginnen met de foto.

Fotovrijdag

 

Groene Kruis gebouw in Beerta.

Tijdsbeeld in architectuur. 

Folders, wandelingen en brochures

Vorig jaar maakte ik samen met de molenaars een folder over de vier molens in de gemeente Oldambt. Nu zijn we druk bezig met de laatste stukken van een brochure die achtergrondinformatie geeft over de molens, de korenmolens dan. Leuke verhalen.

De oudste molen, Edens, werd steeds hoger. Het is een verhaal van een ophogingsgeschiedenis. Molen Dijkstra was de traditioneelste molen. Molen Berg is een van de laatste molens in Groningen nog met zelfzwichting (dat leggen we in de folder uit) en Udema's molen biedt veel mogelijkheden om over het leven in en om de molen te vertellen.

Ik wil er een serie van maken. Vanmiddag is een brochure over de joodse geschiedenis van het Oldambt een van de onderwerpen van een vergadering. Daar komt dan een stadswandeling bij, die door Marketing Oldambt zal worden gemaakt. Ik heb ook nog andere onderwerpen in gedachten.
Zoals de toren en het carillon van Winschoten en waterbeheersing: een molen en drie gemalen.

Het mooiste zou zijn als er een lijn van informatie kwam met allemaal herkenbare uitstraling. Een samenwerking tussen Marketing Oldambt, stadsgidsen, molenaars, bibliotheek, gemeente, waterschap noem maar op, en het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt. Hoe meer zielen, hoe meer kennis en hoe meer bemiddelbare vreugd, zou ik zeggen.

Werelderfgoed

Op de jeugdafdeling van de bibliotheek werd vanmiddag een tentoonstelling geopend over de Waddenzee als werelderfgoed. Er is een onderwijspakket samengesteld over de Waddenzee. Deze tentoonstelling hoort daar bij.

De opening begon met een korte film met beelden van National Geografic kwaliteit. Terwijl ik sta te kijken, vraag ik me af waarom ik toch niet elk weekend op de dijk te vinden ben.... Werelderfgoed naast de deur!

Wethouder van de Aker opende de tentoonstelling met een verhaal voor de aanwezige kinderen, die met bekertjes limonade in hun hand en snoep in hun mond naar haar luisterden. Ik keek even in het lespakket: een krant over de zee, kleurplaten, allerlei boekjes over wat er te vinden is. Ik wist werkelijk niet dat het er zo mooi en vooral divers is.

Er speelden gelijk allerlei dingen door mijn hoofd over lespakketten die ik zelf zou kunnen maken. Wie weet vraag ik de wethouder volgende keer om mijn lespakket te presenteren. Dan moet ze natuurlijk wel in het college blijven, en daar kunnen we nog niks over zeggen.....

De vlek van Derk Randa Mulder 2

Ja, het was een behoorlijke diefstal, die Derk Randa Mulder had gepleegd. Verder zoekend in het archief van het Groninger Gerechtshof, trof ik de veroordeling van Derk, met verantwoording.

Derk verdiende met zijn werk als klerk 360 gulden per jaar. En gedurende de tijd die hij in dienst was bij zijn baas, verduisterde hij ruim 1200 gulden. Dat is bijna 3,5 jaarloon. Als we dit vertalen naar de huidige standaarden, dan zouden we kunnen zeggen dat hij een ton verduisterd heeft. Tja, daar stond een zware straf op, zeker ook omdat hij stal van iemand bij wie hij in loondienst was.

Wat die 'vlek', waarvan hij moest worden, is nog steeds niet duidelijk. Daar moet ik nog verder naar zoeken. Was zijn veroordeling misschien toch onterecht, achteraf gezien? De brief, die de aanleiding is van dit onderzoek, verwijst naar een Koninklijk Besluit. Dat moet ik dan eerst maar eens opzoeken.

De vlek van Derk Randa Mulder

Op 4 april schreef ik over een brief die ik vond in het archief van de voormalige gemeente Winschoten: Derk Randa Mulder moest worden ontheven van de vlek. Ik beloofde toen verder te gaan zoeken. Gisteren heb ik de eerste stappen gezet.

In de Groninger Archieven liggen de archieven van het Provinciaal Gerechtshof. In een register van criminele zaken trof ik Derk Randa Mulder. Zij zaak blijkt op 30 december te zijn behandeld. Hij werd beschuldigd van Diefstal jegens zijnen meester, tijdens hij bij den zelven als klerk voor loon in dienst was. 
Op 6 januari wordt het vonnis geveld: Derk wordt veroordeeld tot tot te pronkstelling op een schavot gedurende een half uur - confinement in een rasp- of tuchthuis voor zeven jaren en in de kosten. 

Zeven jaar gevangenisstraf dus. Dat is behoorlijk hoog, vergeleken bij de andere straffen voor diefstal die ik in het register tegen kwam. Het moet een behoorlijke diefstal zijn geweest. Een knecht, die kort na Derk werd veroordeeld, kreeg een half jaar, hoewel hij ook in loondienst van zijn meester gestolen had. Ik zal nog verder zoeken naar de inhoud van de zaak.

Een kort onderzoekje in de registers van gedetineerden van de stad Groningen wijst uit dat Derk Randa Mulder daar niet gevangen heeft gezeten. Dat is dus een volgende vraag: als hij zijn straf heeft uitgezeten, waar heeft hij dat dan gedaan? En hoe ging zijn proces verder, als er uiteindelijk een opdracht tot ontheffing van de vlek is gekomen?

Wordt vervolgd.....

Een ambulance voor Nieuwolda

Het doet al jaren veel stof opwaaien, het nieuwe ziekenhuis dat er moet komen aan de A7. Onlangs zijn de eerste plannen gepresenteerd. In de correspondentie van de voormalige gemeente Nieuwolda trof ik een verhaal van 100 jaar geleden waaruit duidelijk wordt hoe beperkt de ziekenverzorging een eeuw geleden was en dus hoezeer de kwaliteit is toegenomen.

Twee ziekenhuizen in de stad Groningen waren de enige ziekenhuizen in de provincie. Pas in 1926 zou in Winschoten het ziekenhuis worden geopend. Als iemand ernstig ziek was, was het moeilijk om in Groningen te komen. Daarom had het Provinciale Groene Kruis in het begin van 1913 een verzoek ingediend bij het Hoofdbureau der Posterijen en Telegrafie. 

Het verzoek hield in  dat er eene zodanige regeling werd getroffen dat van uit de in de Provincie Groningen gelegen Ryks- en hulptelefoonkantoren te allen tijde de zieken-automobiel, welke te Groningen is gestationeerd, kan worden ontboden om erstige zieken en slachtoffers van rampen en ongelukken zoo spoedig mogelyk naar een der ziekenhuizen in de stad Groningen te kunnen vervoeren.

Het Groene Kruis heeft voor deze regeling het oog laten vallen op Nieuwolda. Nu is de vraag aan het gemeentebestuur of zij willen nagaan of de kantoorhouder bereid is in sluitingstyd des daags en des nachtes van het hulptelefoonkantoor gesprekken tot stand te brengen met den houder van de vorenbedoelde ziekenauto.

Het verzoek van het Hoofdbureau komt in februari bij het gemeentebestuur van Nieuwolda op tafel en in april volgt er een aanvullend verzoek door een commissie voor de telefoondienst. In de commissie zitten de Nieuwolder arts H.H.T. Bekenkamp, burgemeester Berensteyn van Veendam en de fabrikant J.E. Scholten. Bekenkamp is voorzitter van het Provinciale Groene Kruis. Geen wonder dus dat Nieuwolda in aanmerking komt voor de telefoondienst. De commissie vraagt het gemeentebestuur om 1/8 cent per inwoner beschikbaar te stellen te ondersteuning van de dienst.

De toelichting die de commissie bij het verzoek heeft gevoegd, geeft een mooi beeld van het ontstaan van het ziekenvervoer. In september 1909 was het klein begonnen maar al snel zette de groei in. Blijkbaar was de behoefte aan het ziekenvervoer groot. In de vier maanden van 1910 reed de ziekenauto 7750 kilometer. Dit verdubbelde in twee jaar tijd tot 15628 kilometer in 1912. Hoewel het vervoer een succes is, moet er ook het 'e'en en ander verbeterd worden.

Meermalen bereiken ons nog klachten, die betrekking hebben op het stooten van de automobiel of op het lange wachten, voordat de ziekenwagen ter plaatse arriveert. Zullen we aan de eerste klacht tegemoet komen, door het beschikbaar stellen van eerste klasse ziekenauto's en door het aandringen op verbetering van wegen, zooals reeds is gebeurd met den weg langs het Winschoterdiep, tusschen Martenshoek en Groningen, en in de gemeente Noordbroek, hetgeen we hier dankbaar memoreeren, ook aan de andere klacht schenken we onze aandacht. 
Een van de redenen van het wachten op de automobiel is, dat deze niet voor 's morgens 8 uur telefonisch kan worden gerequireerd. Patienten, wier opname in een ziekenhuis direct wordt vereist en door een ongeval tusschen half acht 's avonds en 8 uur 's morgens getroffen, kunnen dus niet voor 8 uur 's morgens per ziekenauto worden gehaald, zoodat het voorkomt, dat de auto op dit vroege uur tegelykertyd wordt ontboden op verschillende plaatsen in de provincie.
Is dit in de eerste plaats onaangenaam en soms verderfelyk voor den patient, die 's nachte noodzakelyk moet worden vervoerd, in de tweede plaats kan dit de oorzaak zijn, dat een andere patient op het vervoeren van den eersten moet wachten, omdat er dan 's morgens meerdere aanvragen tegelyk de auto-garage kunnen bereiken.

Het laatste probleem zou dus opgelost kunnen worden door te zorgen dat de garage 's nachts ook bereikbaar zou zijn. Op 20 december blijkt dat het gelukt is om de telefoonvoorziening te regelen. De start van de voorziening is gepland op 1 januari 1914.

De wegen waren slechter, de auto's minder snel en de aanrijroutes langer langs alle binnenwegen. De aanrijdtijd van de ziekenauto, zo blijkt uit dit verhaal, zal vele malen langer zijn geweest dan de 15 minuten die nu gelden. De heren Bekenkamp, Berensteyn en Scholten hebben wel wat in gang gezet.

Een foto van ziekenauto is te zien op de beeldbank Groningen

Ontheffen van de vlek

Binnenkort verschijnt de film over de veroordeling en gevangenisstraf van Lucia de B. Na een aantal jaren opgesloten te hebben gezeten, werd zij vrijgelaten en vrijgesproken. Ze zegt zelf over de film dat ze wil dat mensen gaan kijken om te beseffen dat het hen ook kan overkomen.

Daar moest ik aan denken toen ik een brief tegenkwam in de correspondentie van de gemeente Winschoten in 1853. Ik was op zoek naar de bouwvergunning van molen Berg. Die zat ook in het pak, maar deze brief trok mijn aandacht.

De datum van de brief is 4 oktober 1853. Dit staat er in:

Wij Willem III, bij de gratie Gods, koning der Nederlanden, Prins van Oranje - Nassau, Groot-hertog van Luxemburg, enz. enz. enz. Op het aan ons ingediend request om rehabilitatie.
Gezien het advies van de n Hoogen Raad der Nederlanden, van den 22 September 1853, mitsgaders het rapport van Onzen Minister van Justitie van de 3 Oktober 1853 no. 92
Hebben goedgevonden en verstaan: Derk Randa Mulder, thans wonende te Winschoten, provincie Groningen, te ontheffen van de vlek van eerloosheid en alle gevolgen van dien, welke zouden kunnen geachte worden op hem te rusten ten gevolge van een arrest van het Provinciaal Geregtshof in Groningen van den 6 Januarij 1845, waarbij hij tot criminele straffen is veroordeeld geweest.
Onze minister van Justitie is belast met de uitvoering dezes.

Na 8 jaar kwam er dus genoegdoening. Waarvoor? Wie was deze man? En welke straf heeft hij gekregen? Mijn interesse is gewekt. Kent iemand deze zaak? Is deze Derk Randa Mulder een van uw voorouders? Ik hoor het graag.

Nieuwe aanwinst - 150 jaar kerk Winschoten

Een tijdje geleden bracht ik een bezoek aan mevrouw Leutcher - Bos. Zij had een aantal foto's voor mij van de toneelvereniging Da Costa uit Winschoten. Ooit was de vereniging begonnen als Gereformeerde Reciteervereniging, maar met het verloop van de tijd werd het meer en meer een toneelvereniging.

In een plakboek vond ik een aantal prachtige groepsfoto's van de spelers, nog geschminkt en gekleed voor de voorstelling. Ik ging samen met Fokko, die de Beeldbank beheert voor het CHC, bij mevrouw Leutcher op bezoek om samen met haar de namen bij de foto's te noteren. Aan de keukentafel namen we het boek nog eens door en gaf zij ons alle namen die ze zich nog kon herinneren. Zo legden we een stukje toneelgeschiedenis van Winschoten voor het nageslacht vast.

Mevrouw Leutcher heeft nog veel meer verzameld door de jaren heen. Haar vader drukte het gereformeerde kerkblaadje in de jaren dertig. Alle exemplaren heeft ze nog, een schat van informatie. Ooit werkte ze mee aan een herdenkingsboek over de Gereformeerde kerk in Winschoten, de geschiedenis van de huiskamerkerk na de Afscheiding tot de prachtige kerk aan de Venne. Van dit boekje had ze nog een aantal exemplaren. Eén daarvan staat nu in de bibliotheek van het CHC. Voor het nageslacht.