Het mannenkoor

Vanmorgen kwam Alje langs. Ieder jaar in oktober mag ik meegenieten van de oogst van zijn geweldige druif. Er staat een grote tas vol prachtige trossen om te verwerken. Alje had nog meer bij zich. Hij heeft het archief van het Winschoter mannenkoor in huis en liet me een paar brieven zien.

Mooie brieven zijn het niet, maar wel indrukwekkend. De eerste brief is van meneer Dijkmeijer, de voorzitter van het koor, aan zijn vriend Kiel. De datum van de brief is 16 september 1941:

Beste vriend Kiel,

Het is dan toch zoover gekomen dat wy genoodzaakt zijn onze leden Bollegraaf en Simons er van te verwittigen dat zy voortaan de repetities van ons koor niet meer mogen bywonen. 
In het byzonder van Bollegraaf spyt het ons allen wel heel erg. Hy heeft altyd gezegd: "ik kom net zoolang voorzitter als het mag en ik van het bestuur een brief kryg "dat ik thuis moet blijven". Dit ogenblik is aangebroken. Ik heb op het politiebureau geinformeerd en werd mij medegedeeld dat alleen al door het feit de de joden geen toegang meer hebben in een hotel, zy automatisch daardoor al thuis moeten blyven.
Wy zullen dus maar aan het verzoek van Bollegraaf voldoen en deelen het even schriftelyk mede. 
Ik verzoek je dan ook de bygaande brieven wel te willen verzenden.

Je  Dijkmeijer

De volgende dag reageert B. Bollegraaf met een bijzonder stijlvolle brief.

Geacht bestuur, Directeur en Leden van het Winschoter Mannenkoor!

Heden ontving ik een brief van U, waarin vermeld stond, dat ingevolged de verordening van de Rijkscommisaris het voor mij verboden is, de repetieties te bezoeken. U kan zich zeker wel voorstellen, wat dit voor mij als oud lid zijnde beteekent.

Maar in hoop, dat dit verbod, van korte duur mag zijn, en da ik spoedig weer in U midden moge verschijnen.

Hopende dat de Directeur en Koor verder veel succes moge hebben, blijf ik met hartelijke zangersgroetend.

B. Bollegraaf

Twee maanden later, op 27 november, legt Dijkmeijer zijn positie als voorzitter neer. Hij verwacht dat iedereen begrijpt dat het een aangrijpende beslissing is geweest voor hem, maar Toch hebben de teleurstelling zich zoo opgestapeld dat my de lust ten eenenmale ontbreekt om in Uw midden te blijven. Het is niet helemaal duidelijk wat er in de tussentijd allemaal is gebeurd. Misschien blijkt dat nog uit andere delen van het archief. Alje zal kijken of hij nog iets kan vinden. 

De regels uit 1941 zijn bekend. Langzamerhand mochten de joden steeds minder. De verordening waarover Dijkmeijer schrijft verbiedt de joden van alles. Ze mogen niet meer naar de schouwburg of de bioscoop, niet meer naar restaurants en café's, niet meer meedoen aan concerten en sportwedstrijden, niet meer naar sportcomplexen en ook niet meer naar de bibliotheek. Deze brieven laten zien wat die maatregelen betekentden in de relaties tussen mensen. De voorzitter gaat aan de politie vragen of het echt waar is, en moet vaststellen dat het zo is. Het slachtoffer hoopt dat het gauw voorbij zal zijn. En dan gaan deze mensen uit elkaar. Het brengt dit pijnlijke moment de onze geschiedenis heel dichtbij.

Bedrijven voor de oorlog

Het was een bijzonder leuke middag, Beelden bij de Thee. Zoals ieder jaar heb ik een beroep gedaan op het Winschoter Stadsjournaal. Jacob kwam langs met een lijst van de beschikbare films. Samen kozen we voor een paar bedrijfsfilms.

Twee films voor de pauze over de GEMBO: Gemeenschappelijke Energie Maakt Bloeiende Onderneming. Het bedrijf, dat waterglas produceerde, lag aan de haven in Winschoten. De beelden vertellen niet alleen het verhaal van het bedrijf, maar geven ook een beeld van de haven als geheel. Achter de beelden waren de mooie huisjes te zien en beelden van de stoomtramwegmaatschappij Oostelijk Groningen.

Wat opvalt is het enorm zware werk: gesjouw met grote zakken, duwen tegen volgeladen karren, grote scheppen kolen uit een schip in de kruiwagens. Arbeidsomstandigheden waren veel slechter. Geen bescherming bij hete grondstoffen tot .. graden. De commentator zegt bij beelden over .... 'Je moest het niet in je ogen krijgen, dat was niet te best.  De eerste film is gemaakt in 1942. De economische en maatschappelijke omstandigheden waren heel anders in oorlogstijd. Waarschijnlijk waren de mannen blij dat ze werk hadden. En ook in andere bedrijven en op het land waren de omstandigheden zwaar.

Na de pauze zagen we een stomme film. Twee mannen komen met de trein Winschoten in en maken een wandeling door de Moushörn. Alle winkels die daar waren kunnen we van binnen bekijken, kapperszaken, kledingzaken, fietsen, snoep, koffie en thee. Het was een genot om te zien. De mooie winkelinrichting en de prachtige etalages. Veel panden hadden nog glas in lood boven de grote etalageruit.

De volgende film is van H.P.C. Haan. Ook hij heeft bedrijven in beeld gebracht. Door het Stadsjournaal is de film verrijkt met beelden van de straten jaren later. We kunnen daardoor zien waar de bedrijven hebben gestaan. Het brengt de geschiedenis dichtbij.

In de films komt een aantal auto's voor: transportwagens, een taxi, personenauto's en een verder nog motorfiets. Alle auto's hebben hebben een kenteken dat begint met een A, de letter voor de provincie Groningen. Door een service op de website van de Groninger Archieven is het mogelijk om over een paar auto's iets meer te weten te komen.

De uitsmijter is een film over Automatiek Speciaal. De eerste eigenaar vertelt de geschiedenis tegen de achtergrond van het werk in de snackbar. Dat wordt in de toekomst weer een extra waarde van de film: we zien het werk in de snackbar in de jaren tachtig van de twintigste eeuw. De film is inspirerend: 's avonds eet ik boerenfriet van Speciaal.

Beleefd aanbevelend, het boek over Kruijer

Ik heb regelmatig op dit blog aandacht besteed aan het project rond Jan Kruijer. Nu is het dan zo ver: het boek is klaar. Zaterdag is het door burgemeester Meindert Schollema van de gemeente Pekela aangeboden aan het oudste kleinkind van Jan Kruijer, Jan Kruijer. Een fotoverslag van de middag staat op het weblog dat bij dit boek hoort: www.architectkruijer.blogspot.nl .

Ook verscheen er een artikel in de Veendammer en op de site Prachtig Pekela.

Eerdere blogs over Kruijer:
* De toren op
* De katholieke begraafplaats
* Fotoverslag Kruijermiddag
* Onderzoek Kruijer

Drieduizend foto's uit Bellingwedde

De afgelopen tijd is het aantal foto's dat van het Cultuurhistorisch Centrum op de Beeldbank Groningen staat toegenomen tot meer dan 6800. Bijna de helft daarvan komt uit gemeente Bellingwedde. Een grote groep vrijwilligers is regelmatig bij elkaar geweest om de foto's te beschrijven. Zij wonen al jaren in de omgeving en kennen de straten, de huizen en de mensen van vroeger.

Nu zijn we klaar. We vonden dat een reden voor een feestje en de gemeente Bellingwedde vond dat ook. Lucie Heijs, medewerkerster daar en contactpersoon voor de vrijwilligers, organiseerde een leuk middag met koffie en gebak, bloemen, cadeautjes en een hapje na. De wethouder, mevrouw Marja Bos hecht aan vrijwilligerswerk en kwam langs om iedereen persoonlijk te bedanken.

OMD Westerlee (fotoverslag)

Dorpsbelangen Westerlee heeft een uitgebreid programma dit jaar. Onderweg naar de markt over boomonderhoud, rijd ik langs een huis waar een hoogwerker voor staat. De hoogwerker is voor de gelegenheid gratis beschikbaar gesteld door Gjaltema.

Op de hoogwerker kan ik zien hoe een koperen dak wordt gemaakt en hoe het er van boven uit ziet. Bijzonder interessant hoe op een vrij eenvoudige manier het krimpen en uitzetten van het koper wordt opgevangen. Ik krijg het allemaal zeer vakkundig uitgelegd door de vader van de eigenaar.  

 Eenmaal boven, heb ik nog maar wat plaatjes gemaakt van het omliggende landschap.

Het was ook mogelijk om allerlei details te zien, die nog in restauratie waren.

Op de markt proef ik een jam van Westerlese kers en aalbessen en laat ik voor mezelf een bezem maken van berkentakken. Je schijnt er heel goed sneeuw mee te kunnen vegen. Het onderhoud is ook heel makkelijk: gewoon zo nu en dan in de regen leggen. De bezembinder is lid van de Onstwedder Garven. Ik had in de krant gelezen dat ze derde waren geworden bij het Nederlands kampioenschap vlegeldorsen. Tijdens het binden van de bezem word ik bijgepraat over de regels.
Daarna breng ik een bezoek aan de kerk. Allerlei kunsthandwerken zijn daar te zien. Ik raak aan de praat met leden van Dorpsbelangen. Ze praten me bij over de nieuwe beplanting van de bosranden die ze op het oog hebben. En over de medewerking die ze krijgen van Staatsbosbeheer. Een mooie samenwerking tussen het dorp en de 'overheid'.

Op het kerkhof wordt hard gewerkt in het kader van Kerken in het Groen. Hier en daar is goed te zien dat dat absoluut nodig is.

Op andere plekken is het prachtig. Of zijn ze daar al klaar? Ik weet het niet.

In de kerk ligt een groot aantal komkommers. Als je zin hebt, mag je er één meenemen. Ik ruil ze voor een aantal koeken dat ik nog heb van de opening in het Sterrebos. Dat lijkt me een goede ruil. Om drie uur moet ik echt weg. Mijn nichtje is jarig en daarvoor moet ik naar Almere. Ik had natuurlijk nog van alles willen zien, maar blijf overal altijd te lang hangen: het is zo gezellig, al die gesprekken met vrijwilligers met een groot hart voor de geschiedenis en de omgeving. Zo is de Open Monumentendag bedoeld. Dus, eigenlijk ben ik erg tevreden.

Déja vu: café Het Pleintje

Het pakhuis van Pfaff, nu omgeven door winkelpanden

Vanmiddag, onderweg naar de winkel voor mijn lunch, liep ik langs café 't Pleintje. Er stroomde prachtige franse muziek naar buiten uit dit mooie, voormalige pakhuis van de Pfaff. Ik raakte daarover aan de praat met de nieuwe eigenaar van het café. Hij heeft het mooi opgeknapt met meubels van steigerhout. Ook op het terras staan deze robuuste meubels.

Het café is nog niet zo lang open. De eigenaar vertelde me dat het langzaam begint te lopen. Er is een kleine aarzeling volgens hem. Veel mensen in Winschoten hebben herinneringen aan het Pleintje zoals het was. En dat was behoorlijk anders dan nu. Het was een café waar het een en ander gebruikt werd, om het maar zo te zeggen.

Disco bij Koos

Ooit was Koos van Dijk de eigenaar van het café. Ooit ontdekte hij daar Herman Brood.  Nederlands erfgoed aan een Winschoter plein, cultuurhistorische grond. Al die herinneringen zijn de reden voor de nieuwe naam die het café binnenkort krijgt: Déja vu. Goed gekozen, vind ik.

Ik ga binnenkort eens een broodje eten op het terras.....




Ps: Excuus voor het ontbreken van het accent op de a van Déja vu. 

Bustocht Groen van toen (Open Monumentendag)

Oude bomen, parken en prachtige tuinen. Ze zijn het decor van de bustocht op Open Monumentendag. De dag begint om 9.30 met de opening van de Open Monumentendag bij het  Sterrebos in Winschoten

Een lid van het gilde van de Stadsgidsen in Winschoten zal een rondleiding geven door het park en de geschiedenis ervan vertellen. Hij levert ons daarna af bij het station van Winschoten.

Daar staat een bus voor ons klaar die ons naar Midwolda brengt. De volgende stop is het landgoed Ennemaborg.

Van de Ennemaborg gaat de tocht naar Museumboerderij Hermans Dijkstra. De boerderij heeft een monumentale slingertuin waarin het prettig wandelen is. In die tuin wordt de lunch geserveerd.

Na de lunch brengt de bus ons naar Oostwold. Daar wordt een slingertuin hersteld onder leiding van Landschapsbeheer Groningen. Simone Bakker zal uitleggen hoe het herstel van zo’n tuin in zijn werk gaat: welke keuzes moeten worden gemaakt en hoe richt je de tuin in zodat deze toch onderhouden kan worden.

Van Oostwold gaat de tocht naar de Carel Coenraadpolder. Daar worden we ontvangen door de landschapsgidsen van het Oldambt die over de geschiedenis van de polder en het Ambonezenbos zullen vertellen.

De bustocht eindigt in de monumentale kerk van Beerta. Daar is nog een tentoonstelling te zien en er staat een hapje en een drankje klaar. Naar verwachting  zijn we tussen 17.00 en 17.30 uur terug in Winschoten.

De kosten voor de bustocht zijn:           € 25,00

Kaarten kunt u kopen bij het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt. U kunt bellen op woensdag tot en met vrijdag  06-12461849. U kunt ook mailen: chcoldambt@gmail.com.

Deze bustocht is mede mogelijk gemaakt door Stichting Landschap Oldambt en de Bond Heemschut.