Ol Grait(je)

Het is een prachtig oud pand, het raadhuis uit het begin van de zeventiende eeuw in Appingedam. Dikke balken steunen het plafond, grijze plavuizen liggen op de vloer, klein glas in lood in de ramen en tegels met kinderspelen in de haard. Een monumentale trap leidt naar boven naar waar de raad nog steeds vergadert.

Hier biedt de steekarchivaris van Noord-Oost Groningen ons gastvrij de ruimte om te overleggen met mensen uit de buurt. Op de agenda staat ons haalbaarheidsonderzoek voor een project over de stoomtram. 100 Jaar geleden werd de Stoomtramwegmaatschappij Oostelijk Groningen opgericht. In de volksmond Ol Grait (voor de niet-Groningers onder ons: Oude Greet. Ol Pait (Oude Piet) was er ook. Die ging van het Oldambt naar Pekela. OG reed van Delfzijl naar Ter Apel, via Winschoten en had een aftakking naar Bellingwedde. Uren deed de tram er over: wat wil je met 20 kilometer per uur.

Ol Grait is een begrip in Oost-Groningen. Er zijn nog zoveel herinneringen! Die willen we vasthouden en delen met mensen die na OG geboren zijn. Mensen zoals ik dus. Aan tafel zitten vertegenwoordigers van cultuurhistorische clubs en dorpsverenigingen, een historicus en twee modelbouwers die stations, trams en emplacementen nabouwen. Ik vertel kort wat onze bedoeling is, aangevuld door Sievert Bodde, die een enorme belangstelling heeft voor OG en dan vooral voor de verhalen. Hij komt niet bedrogen uit vanavond. Tegenover hem zit Jan, die een aantal prachtige verhalen uit zijn mouw schudt.

In het Noorden is nog veel bewaard gebleven van de trambaan en wat erbij hoorde. Wachtlokalen bijvoorbeeld. We kunnen er vast een mooie route bij maken. Er zijn boeiende ideeën en veel verhalen. Ik ga tevreden naar huis. Binnenkort praat ik met de mensen uit Westerwolde, de route van Winschoten tot Ter Apel. En dan gaan we met een kleine groep de plannen uitwerken. En dan hopen we er natuurlijk genoeg geld voor te krijgen......

Dat zou prachtig zijn.

Verkiezingen!

De provinciale verkiezingen houden ons al een tijdje bezig. Op straat kunnen we folders krijgen van alle partijen, er staan driehoeksborden langs de weg en op TV worden wat vreemde debatten gevoerd door mensen op wie we niet kunnen stemmen.

Verkiezingen zijn een oud fenomeen. Er zijn scherven gevonden die in het oude Griekenland zijn gebruikt voor het zogenaamde schervengericht. In de huidige tijd, waarin de ene na de andere dictator onder druk komt te staan en soms vertrekt, is dat wel een passend verhaal. De volksvergadering kon een dictator met een stemprocedure voor 10 jaar verbannen. Daarmee voorkwam de vergadering dat bepaalde mannen te machtig werden. 

Lijst van de kiezers in Scheemda in 1797

  

De verkiezingen door het volk begonnen in Nederland in de Bataafse tijd. In 1795 werden de eerste stemgerechtigden geregistreerd. Op 8 augustus 1797 waren er verkiezingen over de nieuwe Bataafse Staatsregeling. Een jaar later, na de staatsgreep van januari 1798, moesten er opnieuw verkiezingen gehouden worden over een Staatsregeling.

Het archief van de voormalige gemeente Winschoten begint met de organisatie van deze verkiezingen. Er is een bestuur aangesteld door het Intermediair Administratief Bestuur van het voormalige gewest Stad en Lande. Daarvoor waren er dus geen verkiezingen. Dit bestuur bestaat uit J.A. Crebas, H. Post, T. Wichgers, D Mulder en J.H. Rabe. Op 16 april is hun eerste zitting. Ze benoemen Derk Mulder tot voorzitter en J.H. Rabe tot secretaris, en ze leggen de burgerbelofte af. Verder kunnen ze niet zoveel omdat Crebas absent is.

De heren komen iedere dag bij elkaar om lijsten de maken en publicaties te lezen. Iedere dag zijn ze bij een ander bestuurslid thuis. Op 20 april kunnen ze eindelijk werkelijk aan de slag omdat Crebas aanwezig is. Hij moet nog wel zijn burgerbelofte afleggen.

Op 23 april zijn dan de verkiezingen. Er is een grondvergadering in de kerk, één in de kerspelschool, één bij burger Abbinga thuis en de laatste in het huis van burger Groeneveld. Op dezelfde dag komt het bestuur bijeen om de uitslagen te verzamelen. Het overzicht wordt aan het intermediair Adninistratief Bestuur van het voormalig Gewest Stad en lande toe gezonden. 's morgens van 24 april met de 2 uur schuit.

Na de verkiezingen gaat het bestuur verder met het innen van belastingen en het inschrijven van mensen voor de 'wapendienst'. Het notulenboek vertelt nog veel meer, maar dat moet een andere keer verteld worden. Niet alles in dit eerste notulenboek is even goed te lezen. Iedere maand werd namelijk een andere secretaris gekozen, en een andere voorzitter. En niet iedereen had het handschrift van een echte secretaris...

De uitslag van de verkiezingen is niet genoteerd in het notulenboek van het bestuur. Die zou dus in het archief van het bestuur van het voormalig gewest moeten liggen...

Wordt vervolgd.

90 jaar Gemeentebelangen

Bij het ontstaan van de nieuwe gemeente is een oude partij verdwenen. Bijna 90 jaar heeft de partij bestaan. Op 27 maart 1919 de Vereeniging tot bevordering (of behartiging) der gemeentebelangen in Finsterwolde opgericht. Op 31 december heeft de partij zichzelf opgeheven. En het archief gaat naar het CHC.

Het oudste stuk is een kasboek dat direct begint in 1919. Financieel gezien was het geen goed jaar. Er waren 38 leden die ieder één gulden contributie betalen. De uitgaven waren veel hoger dan de inkomsten: ƒ68,25. Veel van uitgaven waren voor PR: advertentiegeld, strooibiljetten en kandidatenlijsten. De advertenties kwamen in de Oldambtster en de Nieuwe Winschoter Courant. In 1920 ging het al beter. Er was een batig saldo van maar liefst ƒ2,51.

Uit de inkomsten blijkt steeds het ledental. In de jaren twintig schommelde dat tussen de 35 en 40 leden. In de crisistijd daalde het gestaag tot 26 in 1939. In de Tweede Wereldoorlog zijn geen aantekeningen gemaakt. Daarna wordt het ledental meer dan verdubbeld naar 70.

Iets later dan het kasboek begint het notulenboek van de vereniging. Het is een schrift met een harde, paars-zwarte kaft en een zwarte rug. Het ligt behoorlijk uit elkaar. Dat is te verwachten voor een schrift dat tot 1988 in gebruik is geweest.

Ik ben nieuwsgierig naar 1929. Dat was een jaar van grote onrust in het Oldambt. De grootste landarbeidersstaking ooit vond hier toen plaats. Ik ben benieuwd of erover vergaderd is. Helaas, het blijft bij een zeer uitvoerige discussie over schoolvoeding. De heren partijleden waren voor schoolvoeding, als het maar 'alle deelen serieus werd uitgevoerd. Het blijkt helaas maar al te vaak, dat in het verstrekken van melk, boterham, enz. aan veelen, de bedoeling van deze toediening verre te buiten gaat. Vooral als men hoord dat kinderen worden gevoedt waarvan de ouders koeien op de stal hebben en varkens in 't hok.' En dat kan natuurlijk niet.

We gaan de archiefstukken beschrijven en scannen. Daarna worden ze zichtbaar via ons archiefloket.