Op bezoek in Zuidbroek

 Voor Beelden bij de thee waren we dit keer op lokatie. Het station in Zuidbroek is in verbouwing. Jaren geleden is het gebouw verkleind. Toen het buiten gebruik kwam, verviel het langzaam. Leden van een stichting zetten zich al jaren in om het station in oude glorie te herstellen. Ik volg de ontwikkelingen van een afstand en heb me regelmatig afgevraagd wat deze mensen toch motiveerde om vol te houden. Het was dus tijd om te gaan kijken.

 Een tentoonstelling in het gebouw vertelt het verhaal van de restauratie / renovatie. Het vervallen gebouw en de eerste acties om het te herstellen. Mijn respect voor de stichting neemt alleen maar toe. Je moet echt geloven in een toekomstbeeld als je dit wilt volhouden.

 Maar het ziet er naar uit dat dat geweldig gaat lukken. De buitenkant heeft een transformatie ondergaan en is indrukwekkend groot.

 Binnen in het gebouw moet er nog veel gebeuren. Er zijn nog veel details over die het mogelijk maken om het gebouw goed te reconstrueren. De lokette:

 De deur naar het perron.

 Sjabloonschilderingen op muren. Stucwerk op riet en dan die schilderingen. Werkelijk prachtig.

 De schoorsteen is in de jaren 50 gemaakt. Het station werd kleiner. Daardoor verviel de oudere schoorsteen. De tegels zijn wel heel oud. Het plafond werd verlaagd: te zien aan de gaten in de muur naast de bovenkant van de schoorsteenkap.

 Hier is goed te zien hoe de nieuwe schoorsteen midden in de lambrisering werd geplaatst.

 Dit is het toekomstige depot voor de collectie van het Noord Nederlands Trein en Trammuseum dat in het gebouw komt als het klaar is. Het oogt misschien klein, maar het is een 4 meter hoge ruimte.

Tot slot het uitzicht, voor zover dat nu kan: Hotel Spoorzicht, zoals dat in veel plaatsen te vinden was.

Er is nog veel te doen, dat is wel duidelijk. Het is een prachtig pand dat er ongetwijfeld indrukwekkend uit zal zien als het klaar is. Dan ga ik beslist opnieuw kijken. Ik wil zien wat volhouders met een droom voor elkaar kunnen krijgen......

Praten over de oorlog 2

Het was weer Beelden bij de Thee, afgelopen vrijdag: een docufilm van Tineke de Danschutter. Ik had de film al eerder gezien en was erdoor geraakt. Normaal gaat het bij Beelden bij de Thee over Oldambtster onderwerpen, maar dit keer wilde ik een uitzondering maken. De film ging over de Nederlandse koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog. Nu, zoals het gezegd wordt, de oorlog met pensioen is, moeten de laatste getuigen nog gehoord worden. Deze getuigen, de bemanning van de koopvaardij, was nog nooit gehoord.

In ons inleidend gesprek vertelde Tineke dat zij geinteresseerd was geraakt door haar vader, die gevaren had in de oorlog. Er werd thuis niet over gepraat, maar het was duidelijk een zware periode voor hem geweest. Toen vorig jaar nog één keer gezocht werd naar gegevens over de oorlog, is Tineke met de koopvaarders in gesprek gegaan. Dat leverde 80 uur opnames en 80 minuten film op. Een tijdje geleden is een deel daarvan vertoond door Andere Tijden.

De verhalen zijn aangrijpend. De mannen waren jarenlang afgesloten van hun familie, vaak zonder een teken van leven. De verhalen kenden ze natuurlijk wel: het bombardement op Rotterdam, de hongerwinter. Wat een bezorgdheid! Ze hadden getekend voor de koopvaardij, maar werden van de ene op de andere dag soldaten. Soms waren ze nog zo jong, dat ze nu een kindsoldaat zouden zijn.

Ze vervoerden legereenheden door de gevaarlijke wateren waar vijandige onderzeeers op de loer lagen. Als ze werden aangevallen, konden ze niets anders doen dan zo hard mogelijk doorvaren. Ook als een ander schip was geraakt en zonk. De schepelingen in het water waren ten dode opgeschreven. Ze mochten niet gered worden. Het zijn emotionele herinneringen. Net zoals die van het weerzien met de familie na vele jaren.
Na de film praatten we nog verder. Er kwamen verhalen los uit het publiek. Een man vertelde over zijn vader die ook gevaren had in de oorlog. Hij was er verbitterd door geraakt. Toen hij een onderscheiding kreeg opgestuurd, zei hij tegen zijn zoon: 'Doe de kachel eens open'. De onderscheiding verdween in het vuur.

Het gesprek ging vooral over het zwijgen na de oorlog. Iedereen ging hard aan het werk. Het land moest opgebouwd worden en er heerste een overtuiging dat je beter maar niet kon denken aan de nare jaren. Dus bleven de getraumatiseerden met hun gevoelens rondlopen. Niet alleen de mannen van de koopvaardij. Joden, mannen uit de Arbeitseinsatz, verzetsstrijders en kinderen van NSBers, iedereen deed het. Langzaamaan kregen de groepen erkenning als slachtoffer van de oorlog en konden ze hun verhaal vertellen.

De koopvaardij was daarbij nog achtergebleven, tot ergernis van de mannen die op de schepen gevaren hebben. Daar heeft Tineke nu iets aangedaan. En dat is mooi.

Belasting bij de molen

In januari en februari van 1696 stond Scheemda in de aandacht van de Staten van Stad en Lande. Er was fraude gepleegd bij de Scheemder molen. De belastingambtenaar, in de volksmond de sarrie, had onder één hoedje gespeeld met de bakker, de brouwer en de molenaar. Hoe dat kon, wat een sarrie deed, waar de molen in Scheemda stond en hoe het verder in het Oldambt ging met de korenmolens, komt Bob Poppen vertellen. Hij is kenner van de molens in Groningen vrijwillig molenaar in Uithuizen, bij molen De Liefde. En hij is de spreker bij de volgende 'Beelden bij de thee' op 4 maart.

De sarrie was natuurlijk aangesteld door de provincie om fraude te voorkomen. Hij woonde bij de molen in de sarrieshut. Daar controleerde hij of de reglementen van de Staten werden nageleefd. Zelf moest hij, zoals bleek in Scheemda, ook in de gaten gehouden worden, soms uit het café gehaald. Sarrieshutten waren het doelwit van ontevreden belastingbetalers. Regelmatig moest er het een en ander gerepareerd worden, zo blijkt uit vergaderstukken van de Staten. En dan waren er nog de ruzies met de molenaars. Een bron van verhalen is het, die graanbelasting

Tussen 1594 en 1856 werd de graanbelasting, de belasting op het gemaal, geheven in Groningen. 
Alle archieven over deze belasting zijn door Bob bestudeerd. In 2004 verscheen zijn boek hierover.

Beelden bij de Thee begint om 14.30 en duurt tot ongeveer 16.30. Toegang is 3,50

Discussie bij de thee

Iedere eerste vrijdag van de maand organiseren we 'Beelden bij de thee'. Rond theetijd zijn mensen welkom in het CHC voor een presentatie over een historisch onderwerp. Eens in de zoveel tijd kijken we oude foto's. Voor de foto's van Winschoten krijg ik altijd hulp van Alje Boelens. We kiezen samen een serie foto's uit de collectie van de gemeente en maken daar een presentatie van.

Alje is lid van het gilde van de stadsgidsen. De leden van dit gilde verzorgen rondleidingen door Winschoten. Iedere woensdagmiddag om 14.00 uur begint er een wandeling. Iedereen kan aansluiten. Een gids is dus de aangewezen persoon om de foto's te presenteren. Het was Aljes derde presentatie voor het CHC.

Dit keer bekijken we Winschoten in vogelvlucht: foto's vanaf torens en uit vliegtuigen. Bij de voorbereiding merken we dat de datering van de foto's vaak ontbreekt. Daarom is de insteek deze keer iets anders. Alje vertelt niet alleen maar hij vraagt ook om informatie. Vrijwilliger Rob zit klaar met pen en papier om de opmerkingen te noteren.

Er ontstaat een levendige discussie. Dateren van foto's is nog niet eenvoudig. Vooral als je het uit je hoofd moet doen. Wanneer was nou ook alweer de brand in de bioscoop? Staat de particuliere gasfabriek van Roelfsema nog op deze foto? In welk jaar kwam de hoogbouw van het ziekenhuis?

En wie woonde naast wie? Het wordt nog leuker als de auto's op de foto een rol gaan spelen. Is die ene auto nu een Volvo katterug of een Citroen A-zoveel? En vanaf wanneer reden die auto's rond?

Het was een erg leuke middag. Een presentatie waar het publiek de hoofdrol speelt, dat moeten we absoluut vaker doen.

Wiede leegte mit daipte

Het lijkt alsof je met deze film langzaam het land inloopt. De beelden zijn wat mistig. Kwelders, de dijk, de grond die wordt omgeploegd. Dan komt het verhaal van Oterdum, het dorp dat weg moest voor de industrie van Delfzijl. Een vrouw luistert geëmotioneerd naar het orgel dat uit de oude kerk komt. We zien zwart-wit beelden van de sloop van het dorp. De film gaat verder langs de landbouwgeschiedenis, het ontstaan van het landschap en de visserij. Mooie verhalen zijn het en grappige anekdotes. De zaal lacht om de zingende visser en de schoolmeester die vertelt over de stank bij het garnalen drogen. En dan de prachtige muziek!

In de pauze en na de film komt het gesprek automatisch op wat er toch moet gebeuren met het verval van het Oldambt. Het publiek vindt het treurig. Er moet toch iets aan gedaan worden. Ik weet dat het waar is: oude boerderijen storten in en nieuwe komen op plaatsen waar ze historisch niet thuis horen. En we zijn lang niet allemaal even tevreden met de Blauwe Stad. Toch heb ik moeite om me op het verval te concentreren: de beelden van de akkers, de dijken en het water zijn zo mooi....

Het is maar goed dat anderen hun focus hebben gericht op het behoud van het landschap. Ik besef dat het nodig is, maar één ondergaande zon bij Nieuwe Statenzijl en ik ben al weer afgeleid door de schoonheid van het Oldambt. De Stichting Landschap Oldambt doet werk waar ik helemaal achter sta. Ik schijf en zeg dat zo vaak ik kan, maar echt behulpzaam zal ik ze niet kunnen zijn. Ik kijk te graag en misschien te snel naar de mooie kanten van het land.

Gelukkig zijn die er ook nog genoeg.....

We gaan weer los!

Het heeft al in de krant gestaan. Belangstellenden hebben al een mail gehad. Het is zover, we beginnen weer met activiteiten. Volgende week vrijdag is de eerste 'Beelden bij de thee' van dit jaar. Anton Tiktak komt zijn film 'Wiede leegte mit daipte' vertonen. In de film komen allerlei Oldambtsters aan het woord over de geschiedenis. Anton zal vertellen hoe hij de film gemaakt heeft. Ik vind het zelf altijd leuk om op DVD's 'the making of' te zien. Dat gaan we nu dus meemaken. Iedereen is hartelijk welkom. De film begint om 14.30.

Voor de 'Beelden bij de thee' van maart staat Alje Boelens gepland. Hij komt een nieuwe serie oude foto's van Winschoten toelichten. Binnenkort gaan we de foto's uitkiezen, zodat ze kunnen worden gescand door de vrijwilligers hier. Voor mij praat Alje het oude Winschoten aan elkaar. Ineens begrijp ik waar de huizen stonden en hoe de straten liepen. Het is heel verhelderend.

In maart gaan we ook weer verder met '500 jaar Oldambt'. Vorig jaar hebben we twee lezingen en twee excursies georganiseerd samen met Stichting Landschap Oldambt. We hebben de relatie tussen het landschap en de Dollard bekeken, de vestingen en de archeologie. Nu gaan we verder met Boerderijen (maart), Water (april) en Verkeer en vervoer (mei/juni). We organiseren steeds een combinatie van een lezing en een excursie. Wat je hoort in de lezing, kun je een paar dagen later in het echt zien.

De 'Beelden bij de thee' van april, mei en juni zijn nog niet helemaal zeker. Ik denk aan architectuur, Joodse geschiedenis en genealogisch onderzoek. Maar het kan ook nog iets anders worden.