vrijdag 27 april 2012

Praten over de oorlog - verhalen bij de thee

"Zolang er nog iemand is die kan vertellen wat er is gebeurd, is het hele volk gered" Meneer Hommes herinnerde mij vanavond aan dit Joodse gezegde. Hij vertelde mij over de telefoon zijn herinneringen over de Blauwe Schuit in Winschoten. Het is zijn verantwoordelijkheid, vindt hij, om te blijven vertellen wat hij zich herinnert van de oorlog. Dan gaat er niemand verloren.

Beelden bij de thee valt dit jaar op 4 mei. Daarom praten we over de oorlog met mensen die zich die tijd nog goed kunnen herinneren. Ik ben benieuwd naar het dagelijks leven. Uit de verhalen die in tot nu toe heb gehoord, maak ik op dat je het best op een grote boerderij kunt wonen in de oorlog. Je kunt je eigen voedsel verbouwen en je heb veel om te ruilen. In plaats van geld, krijg je suiker voor de suikerbieten. Die suiker ruil je weer voor alle andere dingen die je nodig hebt. Je kunt ook het best aan de grens gaan wonen. Traditioneel viel er veel te smokkelen, in de oorlog natuurlijk nog meer.



Ik ben benieuwd naar de verhalen. Ik zal twee mannen interviewen en de zaal vragen naar hun herinneringen of de verhalen van hun ouders, om een beeld te krijgen van de dagelijkse dingen tijdens de oorlog.
Wat als je je persoonskaart vergat, of kwijtraakte?
Hoe lang stond je in de rij bij de distributie?
Hoe kwam je aan nieuwe kleren?
En hoe is het als ineens kinderen uit de klas niet meer komen?
En voelde je je in de gaten gehouden?
Dat soort vragen. 


donderdag 19 april 2012

Fotoboek van gemeente Scheemda

In 1932 nam de burgemeester van gemeente Scheemda afscheid. Hij was 65 jaar geworden. Bij de gelegenheid kreeg hij een album aangeboden. Hij sloot een carrière afZijn kleinzoon, ook een Eisso Braak, had het album in de kast liggen. Het is voor hem tijd geworden om op te ruimen, vond hij. Het album mocht naar ons, met nog andere documenten. Gistermorgen kwamen hij en zijn vrouw langs met een krat vol spullen.

Het album met het logo van de voormalige gemeente Scheemda.

Zo krijg je het niet meer tegenwoordig, wat een verrassing toen ik dit zag!

In het album staan foto's van alle dorpen in de toenmalige gemeente.



Van de scholen, de kerken en andere openbare gelegenheden. Wonderlijk genoeg ook van de woonhuizen van de wethouders en het hogere gemeentepersoneel. De voormalige gemeente Scheemda (tot 1989) was niet erg zuinig op oude foto's. De collectie is zeer beperkt. Dat is nu een beetje goed gemaakt. We hebben nu bijvoorbeeld een foto van de burgemeesterskamer, de raadszaal en de secretarie van de jaren dertig.

Naast dit album kregen we nog een leporelloboekje van Winschoten, een album met krantenknipsels van de burgemeester en een doos vol glasnegatieven. De zoon van de burgemeester, de vader dus van de Eisso die de spullen kwam afgeven, was een gepassioneerd fotograaf.

En dan nog dit: printing on demand in 1916.

"Kl. heeft gauw even een ansicht voor jou afgedrukt dan kon je het zien"
Een ochtend schatgraven aan het begin van mijn CHC-werkweek. Dat wil ik iedere week wel.

vrijdag 6 april 2012

Fotoverslag Kruijermiddag

Het begin van de middag: de beelden en de thee.

Eén van de mooiste ontwerpen van Kruijer, één van mijn favorieten.

De details in de Dr. D. Bosstraat. Op de achtergrond de voormalige bibliotheek, niet van Kruijer, maar wel mooi.

Uitleggen wat de kenmerken zijn van het werk van de Oost Groninger Bouwmaatschappij. Kruijer was de direkteur.


Het huis dat de muziekleraar Proverbio liet bouwen. Hoekig, maar heel licht. 

Het huis van de familie Salomons. Op het glas van het kleine venster boven in de gevel staat een  Hebreeuws teken.  Even navragen wat het bekekent.

Klein voorbeeld van bijpassend straatmeubilair. Op de achtergrond het enige huis van Kruijer en Visker dat rietgedekt is.

Het was koud, het regende niet (of nauwelijks), maar het is toch lente!

Het huis van Visker. 

Foto's: R. Rosendahl

maandag 2 april 2012

Epko Vroom, kluizenaar?

Een tijd geleden bracht iemand een grote verzameling foto's om te laten scannen. Nu dat allemaal is gebeurd, is het tijd om de foto's weer terug te geven. We zitten aan tafel in het Cultuurhistorisch Centrum. Alle foto's komen nog even door mijn handen. Gelukkig maar, want ineens komen er toch nog weer extra namen. En herinneringen. Eén van die herinneringen gaan over Epko Vroom, die in een huisje woonde in het veld bij Nieuw Beerta.

Stroom en water zal het huisje niet gehad hebben en Epko woonde er alleen. De kinderen, die graag in de velden speelden, vonden hem een beetje eng. Een lot dat meer alleen wonende 'zonderlingen' wel hadden. Ze hadden een liedje op Epko:
Vroom gait mit stoom
Gait mit musiek
over de diek.

De diek was dan de dijk waarop ook Drieborg ligt. De twee kaarten kreeg ik ook, samen met de foto van het huisje van Epko. Schuin links boven de naam Nieuw Beerta ligt het huisje van Epko.  De kaart is uit 1902. Er stond toen kennelijk nog een huis, dat in de jeugd van mijn verteller als verdwenen was. 

Afgezonderd van het dorp, vrij in het land. Een uitzicht en een stilte die intussen schaars is geworden in Nederland. In de polders van het Oldambt kun je het nog horen: de stilte en kun je de horizon nog zien. Het is elke keer weer een feestje.

vrijdag 30 maart 2012

Rondje Oldambt I - Heiligerlee

De zon inspireert mij meestal tot een detour onderweg naar huis. Dit keer heb ik de fotocamera meegenomen en wat plaatjes gemaakt, toen ik in het zonnetje via Heiligerlee terug ging naar Groningen
De Hessenbril. Een oud logement op de grens van Winschoten en Heiligerlee. Dit is minimaal de derde keer dat het pand is opgebouwd. In 1937 brandde het af en in 2012 opnieuw. De eerste Hessebril was een oude boerderij. In 1937 werd een heel nieuw ontwerp gemaakt in de stijl van die tijd. Duidelijk te zien dat de oude bouwtekening als uitgangspunt zijn genomen voor de herbouw. Toch leuk!



 Hervormde kerk. Neostijl zoals we die veel kennen in het Oldambt. In mijn gedachten vergelijk ik deze kerk met het kerkje van Nieuw Beerta. Dat is een waterstaatskerk. Dit ook? Toch eens nakijken......
Bijschrift toevoegen

Het klokkengieterijmuseum. De vrijwilligers daar gieten nog steeds kleine objecten. Tijdens de Dag van de Oldambtster geschiedenis afgelopen november vertelde één van hen mij dat dat niet altijd even goed gaat. Toen hij nog maar kort vrijwilliger was, konden alle werkstukken van één middag mislukken. Zeer frustrerend. Hij garandeerde me dat het hem nu niet meer overkomt: ervaring.

 Het Museum Slag bij Heiligerlee. Grootse plannen voor een herinrichting en voor de komende maand mei: 444 jaar slag bij Heiligerlee. In het weekend van 20 mei zal de slag worden nagespeeld. Ik ben benieuwd
 Graaf Adolf wordt in ieder geval al netjes opgedoft voor de gelegenheid

 In het voorbijgaan: familie van Klaas?

 Ik kon het niet laten: het huisje in het bos...


 En gelukkig stond het verkeerslicht op rood: kon ik nog net het Winschoterdiep even vastleggen.
Een schitterend gezicht.

donderdag 1 maart 2012

Onderzoek naar Jan Kruijer


Sinds een tijdje is het CHC aanjager van een werkgroep die onderzoek doet naar de architect Jan Kruijer. De aanleiding was het boek dat in 2008 verscheen: Van glas in lood en bakstenen, een uitgave van het CHC en Profiel uitgeverij. Samen met Wieke Horneman struinde ik het Oldambt af naar mooie panden die in de Amsterdamse school pasten of daar elementen van hadden. We kwamen regelmatig Jan Kruijer tegen, in Pekela maar ook samen met Visker in Winschoten. Ik was geboeid door zijn stijl en uitgedaagd door wat ik over hem las: er zou weinig over hem bekend zijn. Dat vond ik verbazend; de man leefde in de 20e eeuw, had een bedrijf en was wethouder voor de Vrijzinnig Democratische Bond. Daar moet iets meer over te vertellen zijn.

Een aantal mensen uit Pekela nam contact op met de uitgeverij. Het bleek dat zij al een tijd rond liepen met de gedachte om een boek te maken over Kruijer. We kwamen samen aan tafel, en daar ontstond de werkgroep.

Inmiddels is het onderzoek in volle gang. Meer dan 100 bouwwerken zijn er van hem gevonden in de bouwvergunningen. Tijdens interviews kwamen er familiefoto's uit de kast en tekeningen die Kruijer heeft gemaakt. Fotografen ging op pad om de panden vast te leggen. Zij slaagden er soms in om ook binnen enkele plaatjes te schieten: 

Trapopgang met het bekende houtsnijwerk
De katholieke school in Pekela

En de trap in de school
Het eerste pand van Kruijer


Aan de andere kant van het kanaal.

Glas in lood ergens in Winschoten


Het glas in lood van het voormalig kantoor van Visker
De bekende details.
We brengen het boek op 22 september dit jaar uit. Ik zal er zo nu en dan iets over schrijven.

zaterdag 25 februari 2012

Ol Grait(je)

Het is een prachtig oud pand, het raadhuis uit het begin van de zeventiende eeuw in Appingedam. Dikke balken steunen het plafond, grijze plavuizen liggen op de vloer, klein glas in lood in de ramen en tegels met kinderspelen in de haard. Een monumentale trap leidt naar boven naar waar de raad nog steeds vergadert.

Hier biedt de steekarchivaris van Noord-Oost Groningen ons gastvrij de ruimte om te overleggen met mensen uit de buurt. Op de agenda staat ons haalbaarheidsonderzoek voor een project over de stoomtram. 100 Jaar geleden werd de Stoomtramwegmaatschappij Oostelijk Groningen opgericht. In de volksmond Ol Grait (voor de niet-Groningers onder ons: Oude Greet. Ol Pait (Oude Piet) was er ook. Die ging van het Oldambt naar Pekela. OG reed van Delfzijl naar Ter Apel, via Winschoten en had een aftakking naar Bellingwedde. Uren deed de tram er over: wat wil je met 20 kilometer per uur.

Ol Grait is een begrip in Oost-Groningen. Er zijn nog zoveel herinneringen! Die willen we vasthouden en delen met mensen die na OG geboren zijn. Mensen zoals ik dus. Aan tafel zitten vertegenwoordigers van cultuurhistorische clubs en dorpsverenigingen, een historicus en twee modelbouwers die stations, trams en emplacementen nabouwen. Ik vertel kort wat onze bedoeling is, aangevuld door Sievert Bodde, die een enorme belangstelling heeft voor OG en dan vooral voor de verhalen. Hij komt niet bedrogen uit vanavond. Tegenover hem zit Jan, die een aantal prachtige verhalen uit zijn mouw schudt.

In het Noorden is nog veel bewaard gebleven van de trambaan en wat erbij hoorde. Wachtlokalen bijvoorbeeld. We kunnen er vast een mooie route bij maken. Er zijn boeiende ideeën en veel verhalen. Ik ga tevreden naar huis. Binnenkort praat ik met de mensen uit Westerwolde, de route van Winschoten tot Ter Apel. En dan gaan we met een kleine groep de plannen uitwerken. En dan hopen we er natuurlijk genoeg geld voor te krijgen......

Dat zou prachtig zijn.