Ik was hier......

Voor de voorbereidingen van de Open Monumentendag bracht ik een bezoek aan de Marktpleinkerk. In de vakantiemaanden zijn de kerk en de toren op woensdag-, donderdag- en vrijdagmiddag open. Vrijwilligers vertellen aan bezoekers over de geschiedenis van de gebouwen. Diezelfde vrijwilligers gaan mij helpen met het Winschoter deel van de Open Monumentendag. Tijdens het eerste gesprek vroeg een van hen mij of ik als eens boven de gewelven was geweest. Nee, dat was ik niet.

Het was een hele klim. Omdat het die dag warm was had ik slippers aan en een rok. Dat blijkt niet zo'n handige outfit voor 'monumentklimmen'. En er was nog een obstakel: een dode duif. Toen Alje die had weggehaald, durfde ik wel naar boven.

Het is een indrukwekkend gezicht. Grote gemetselde bollen, met steunmuurtjes en veel balken en trapjes. Op die balken stonden namen, adressen en jaartallen. Mannen die wilden vastleggen dat zij boven de gewelven geweest waren. Het speet me dat ik mijn fotocamera niet bij me had. Dit soort dingen is toch wel heel erg leuk om vast te leggen.

Een week later ging ik opnieuw naar de kerk. Dit keer in broek en stevige schoenen, en met fotocamera. Samen met Koos liep ik dit keer helemaal boven de gewelven langs. We zochten overal naar namen en ik maakte de foto's. Op de terugweg troffen we nog aantekeningen met potlood, waaronder ' LEVE BATO'. De potloodteksten kon ik niet goed op de foto krijgen, maar ik ga zeker nog een derde keer terug om dit teksten vast te leggen. Het zou jammer zijn als dat verloren gaat.

Dit zijn de foto's die ik maakte.

Monumenten

Over twee maanden is het Open Monumentendag. De nieuwe gemeente Oldambt wil dat ik een overzicht maak van alle activiteiten. Bezoekers kunnen dan op 11 september in één oogopslag zien waar ze terecht kunnen. Het thema spreekt me wel aan: 'De smaak van de 19e eeuw'. Ik vind de 19e eeuw een spannende eeuw: de vorming van het koninkrijk, Thorbecke, industrialisatie, de komst van trein en tram, emancipatie van vrouwen en de opkomst van de arbeidersbeweging.

Het thema is geschikt voor het Oldambt. Aan het einde van de 19e eeuw bloeide de landbouw als nooit tevoren. De boeren werden rijk als nooit te voren. Velen wilden dat ook laten zien. Ze lieten de voorhuizen van hun boerderijen verbouwen. De een deed dat nog weelderiger dan de ander. De stijl die velen kozen wordt wel eclectisch genoemd. Voor mij is dat een vriendelijke term voor een architectonisch rommeltje.

Terug naar de Monumentendag. Winschoten heeft een stadhuis in neorenaissance-stijl, een neogotisch postkantoor en in de regio staan neoclassisistische boerderijen. Smaak is natuurlijk meer dan architectuur. Het gaat over eten, literatuur, muziek, beeldende kunst, kleding, noem maar op. Op diverse plaatsen in het Oldambt wordt daar aandacht aan gegeven. Aan mij de uitdaging om daar zo veel mogelijk van te laten zien.

We kunnen de opening van de Monumentendag waarschijnlijk houden in de oude strokartonfabriek 'de Toekomst'. De restauratie, die nu wordt uitgevoerd, zal dan al weer een stuk verder zijn. Het wordt mooi. Ik moet nog veel regelen en afspreken om er, met alle organisaties en vrijwilligers, een mooie dag van te maken. Het duurt nog twee maanden.... gelukkig.

De foto komt uit de collectie van W. Havik

Ontmoeting bij het koolzaadveld

Het is lang koud geweest. Daarom is het koolzaad nu het mooist. Tijdens een rondrit om foto's te maken van een paar kerken en dijken, moet ik toch echt uit mijn auto stappen en een foto maken van dat mooie geel.

Dan hoor ik achter me: "Kijk pappa, zij fotografeert jouw koolzaad". Ik draai me om. Aan de overkant van de weg loopt een vader met twee kinderen, één in een buggy en één groot genoeg om op een eigen fiets te zijn. Dan vraag ik de jongen of hij misschien ook op de foto wil met pappa's koolzaad. Dat wil hij wel.....

Voorzichtig oversteken en een mooie gele paardenbloem plukken om het beeld compleet te maken. Schuilt er een kunstenaar in deze jongen?

Daar staat hij dan: Tjark, een zoon uit een oude Oldambtster familie. Zijn vader vertelt me dat de Boelo Tijdens (van het kanaal en de politiek, zeg maar) één van zijn voorouders is. Al generaties lang werkt de familie in de Oldambtster landbouw. Tjark is in ieder geval trots op het koolzaad. Ik rijd verder om de Schanskerdijk te fotograferen en de prachtige boerderij van Ten Have. Wie weet heb ik de volgende generatie Oldambtster boeren ontmoet.

Fotoverslag vestingtocht 8 mei 2010

De vestingen in het Oldambt stonden in de schijnwerpers tijdens de voorjaarsexcursie van de vereniging Stad en Lande. Het bestuur van de vereniging had me gevraagd om deze excursie te organiseren. Een tijd geleden heb ik al eens een vergelijkbare tocht gemaakt met de Stichting Landschap Oldambt. Het is iedere keer weer leuk. Het zal zeker niet mijn laatste keer zijn.

Na een korte vertraging in Groningen (een te blonde politicus bracht een bliksembezoek aan de stad om te laten zien dat hij de 'periferie' niet vergeet en geen doorsnee Haags politicus is) vertrokken we in de regen richting Heiligerlee. Gelukkig werd het al snel droog.

Hier een fotoverslag, zoals beloofd.Bellingwolde

Een kleine uitstap naar Duitsland in de buurt van oude smokkelroutes

Vanuit Duitsland kijken we naar Nederland. We zien een fleche, een kleine schans, uit de Franse tijd. Links naast de fleche is een grenspaal van Nederland te zien. De grens loopt met de schans mee.

In de garnizoenskerk van Oudeschans

Toelichting bij het Kruidenbastion

Uitzicht vanaf het Kruidenbastion

Het Kruidenbastion. De borstbeelden zijn portretten van de mensen die Oudeschans in het verleden van de sloophamer hebben gered.

Oud kanon bij het Kruidenbastion

Van het Kruidenbastion naar het Dodenbastion

Het Dodenbastion

Uitzicht vanaf het Dodenbastion; in het landschap nog zichtbaar een deel van de oude vesting.

Toelichting door Nans Kolff, de beheerder van het Vesting Museum in Nieuweschans.

Molenbastion

De garnizoenskerk van Nieuweschans.

Midden in de voormalige vesting. Het is duidelijk hoe klein het eigenlijk was.

Langs de synagoge van Nieuweschans

Een van de deelnemers maakte ook een prachtige serie foto's. Met zijn toestemming geef ik hier de link

Verhalen vertellen

Dinsdagavond, Sellingen. Een groep mensen bij elkaar om te praten over het vertellen van het verhaal van Oost Groningen. Verhalen zijn er genoeg. Wie om zich heen kijkt kan de geschiedenis oprapen: het oude kerkje van Sellingen, het klooster in Ter Apel, Jipsinghuizen. Maar dan de vraag: hoe ga je het verhaal vertellen?

Je kunt proberen zo getrouw mogelijk te zijn. Hoe waren de middeleeuwen in Westerwolde? Dat wil het museum in Ter Apel graag vertellen. Ieder jaar organiseren zij een middeleeuws evenement. Dat doen ze zo getrouw mogelijk. Ze hebben één bezwaar: het gaat over de Middeleeuwen in het algemeen, niet over Westerwolde, en dat zou eigenlijk moeten. We praten over wat ze dan nodig hebben. Er is al een geschiedenis van Westerwolde geschreven. Iemand die goed kan schrijven kan daar verhalen van maken. Dan moeten er nog vrijwilligers komen die ze kunnen vertellen. Daar moet natuurlijk nog aan georganiseerd worden, maar dit is de basis.

Je kunt ook een vertaling maken van het verhaal. Wat raakt je als je het verhaal leest? Wat kan het verhaal betekenen voor mensen van nu? Waar sluit je aan bij hun beleving? Ga je alleen vertellen of ga je ook verbeelden. Een mooi voorbeeld uit Nieuwolda komt naar voren. Kinderen van de basisschool hebben daar interviews gehouden met mensen uit het bejaardenhuis. Daarna zijn ze zelf met het verhaal aan de slag gegaan. Wat hen raakte hebben ze verder uitgewerkt. Ze maakten hun eigen verhalen, maar bijvoorbeeld ook muziek. Het is een mooie voorstelling geworden.

Hier kom je eigenlijk op de grens van cultuureducatie en kunstzinnige verbeelding. Wat ik me zit af te vragen is, kun je getrouw verbeelden? Heeft een kunstzinnige vertaling nog wel met geschiedenis te maken? Of wordt het meer een beleving op basis van een oud verhaal?

Ik zeg niet dat het één beter is dan het ander. Ik keek vroeger graag naar het Zwanenmeer. Daarbij begreep ik best wat er gebeurde. Ik vraag me nu alleen af of dat was omdat ik het verhaal al kende of omdat het zo duidelijk was. Ik denk het eerste.

Als we de geschiedenis willen overbrengen (en dat is mijn taak in het CHC) is een combinatie misschien toch het mooist. Eerst vertellen hoe het was en dan aan de slag met hoe dat voelt. Dan blijft er wellicht het meest van hangen.

Fotoverslag van de excursie langs dijken, sluizen en gemalen

Op 17 mei reed de excursie van Stichting Landschap Oldambt door de zon langs dijken, sluizen en gemalen. Een paar foto's:


De weg naar Nieuwe Statenzijl. Rechts het Stadskantoor.
Monument op de dijk bij Nieuwe Statenzijl.

Het hek naar de dijk moet open....

Zicht op Duitsland.
RTV Blauwe Stad maakt opnames van de excursie: een interview met de excursieleider Helmer van der Wal. In mei is het verslag te zien.
Informatie verzamelen op de dijk.

Termunterzijl

Gemaal Cremer uit 1930. Gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. Het is een prachtig gebouw.

Bensjen - gedicht van Saul van Messel

Toen mijn vader op sterven lag
jong maar versleten
wat het woensdag die dag
ik zal het nooit vergeten

meester las uit de duinheks voor
de spanning steeg ten top
tot er wreed werd gestoord
door een onverwachte klop

binnen - klonk het hoekig
ik voelde: mij ging het aan
dan zag de klas mijn moeke
op de drempel staan

eerst nog even verstomd
was ik heel gauw al bang
toen zocht ik mijn klompen
in de kille lange gang

voor schoenen nu geen tijd
fluistert moeke in mijn oor
tegen moeten geen respijt
gaat zij mij werktuiglijk voor

bij het hek staat de rebbe
al op mij te wachten
het begin van een wedren
met hogere machten

want in de aloude tred
van ons joodse bestaan
zoekt de mal'ach ha-mawet
een dode op naam

wordt zo'n naam dan geloodst
naar een veilige geul
zoekt de engel des doods
bij een ander zijn heul

zo begrijp ik de rebbe
langs de stille vissersdijk
waar wij buiten adem rennen
als in wedloop met een lijk

in de sjoel in de bosstraat
staan tien vrome joden
in aandachtig beraad
met mystiek en geboden

ik - klein op mijn klompen
zie de rebbe in het boek
naar een plaatsvervanger lonken
voor mijn vader op zoek

mousje - zegt hij zacht
we staan al op straat
maar geen dood sloeg er acht op
we waren te laat

ik weet het aan mijn klompen
die in kinderlijk verwijt
mij in rouw moesten dompelen
door verlies van wat tijd

Nu kan geen sjoel meer die last
van mijn klompen verzoenen
want de kille - vergast -
ging naar polen op schoenen.

Bensjen is het gebed dat in de synagoge werd uitgesproken voor het herstel van een ernstig zieke. De naam van de zieke werd veranderd om de engel des doods (mal'ach ha-mawet) te misleiden. Uit een geopende tora-rol werd de eerste naam gekozen.

De traditie, de geschiedenis en plaatsen uit het Oldambt spelen een belangrijke rol in het werk van Saul van Messel (Jaap Meijer). Op 16 april is er een lezing in het CHC over Saul van Messel door Wout van Bekkum. De lezing begint om 14.30.

Misschien tot dan.